ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՆԱԽԱՐԱՐՆ ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՀԱՄԱՐ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ ՁևԱՎՈՐԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ԱՐԱ ՊԱՊՅԱՆԻՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԼՈԲԲԻՆ ԻՍՐԱՅԵԼՈՒՄ ՍԽԱԼ ՈՒՂՂՈՒԹՅԱՄԲ Է ԱՇԽԱՏՈՒՄ. ՊԵՏՔ Է ԶԱՐԳԱՑՆԵԼ ՀԱՅ-ԻՍՐԱՅԵԼԱԿԱՆ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ. ԱՎԻԳԴՈՐ ԷՍԿԻՆ «ԼԻԲԱՆԱՆԱՀԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ ՎՏԱՆԳՎԱԾ Է, ՆԵՐԳԱՂԹ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԵՔ». ԿՈՉ ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆԸ «Տարածքների հանձնման հարցը պետք է բացարձակապես դուրս գա մեջտեղից». Արման Նավասարդյան ԻԻՀ և ՀԱՅԵՐԻ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆԻ ՎԱՐՉԱՊԵՏ ԸՆՏՐՎԵԼՈՒ ԿԱՊԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ ԳԵՏԱՆՑԻ ԺԱՄԱՆԱԿ ՓՈԽՈՒՄ ԵՆ ԱՎԱՆԱԿՆԵՐԻՆ. հարցազրույց դեսպանի հետ հայաստանյան իրադարձությունների մասին ՄՀԵՐ ՍԱՀԱԿՅԱՆԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՐԵՑ ԻՐ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄՈՍԿՎԱՅԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ ԱՍԻԱՅԻ և ԱՖՐԻԿԱՅԻ ԵՐԿՐՆԵՐԻ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏՈՒՄ ՄԻԶԵԼ ՔԱՄՈՒ ԴԵՄ. ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԸ ՆԵՐՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

ՏՐԱՄՎԱՅԸ. ՀԻՆ ԵՐԵՎԱՆՑՈՒ ՊԱՏՄԱԾԸ
Տրամվայը մեր մանկության անբաժանելի մասնիկն էր, ուրախությունը, քաջության և ճարպկության չափանիշը:

Տրամվայի երթուղիները քիչ էին, կարճ: Դե, Երևանը` ինքն ավելի շատ գավառական քաղաք էր, քան հանրապետական կենտրոն:

Հիմնական երթուղին սկիզբ էր առնում Աբովյան փողոցի վերնամասից` «Շրջանայինից», ուր հիմա Խաչատուր Աբովյանի արձանն է: Հետո «Սևան» հյուրանոցի մոտ թեքվում էր ձախ, հասնում կայարանի հրապարակ, այնտեղից էլ` «Թոխմախ գյոլ» արհեստական լիճը և վերադառնում էր «Շրջանային», պտույտ տալիս ու կրկնում նույն ճանապարհը:

Մի կողմի երթուղին մոտ 10 կիլոմետր էր: Գնալ-գալը` քսան: Այդ ճանապարհը տրամվայով անցնելը գերագույն հաճույք էր, կիրակնօրյա զբոսանք մեզ` երեխաներիս համար, որը երբեմն կազմակերպում էին մեծերը:

Աբովյան փողոցը, լինելով բավականաչափ զառիվայր, որոշակի վտանգ էր ներկայացնում այդ խաղաղ և ավանդական տրանսպորտի համար:

Ժամանակ առ ժամանակ տրամվայը «փախչում» էր, այսինքն արգելակները չէին գործում և մեծ արագությամբ հասնելով «Սևան» հյուրանոցի կեռմանը, դուրս էր ընկնում ռելսերից: Դա դեռ ոչինչ: Մի քանի անգամ տրամվայն այդ կեռմանում շրջվել էր կողքի, մարդիկ էին զոհվել: Թերևս, այդ վթարներն էին պատճառը, որ Աբովյան փողոցից տրամվայը շատ շուտ հանվեց:

Մենք սիրած խաղեր ունեինք` կապված տրամվայի հետ: Վերցնում էինք մեծ մեխը, դնում ռելսին, տրամվայը անցնում էր վրայով և մեխը դառնում էր փոքր դաշույն, որը մենք անվանում էինք խանչալ:

Մեխը մենք գտնում էինք շինարարական մեծ մեքենաների պարկից` այսպես կոչված, «Գործնական բակից», որի տեղում հիմա «Առագաստ» սրճարանն է:

Եվ ահա մի օր բակի ավելի հասակավոր տղաները ինձ` վեց-յոթ տարեկան երեխայիս, տալիս են մի մեխ, թե բռնի ռելսի վրա, որ այն դառնա խանչալ:

Ես էլ խելոք-խելոք պպզում եմ ռելսի առաջ և սպասում, որ տրամվայը գա և տափակեցնի ձեռքիս մեխը: Վագոնավարը, որին երևանցիները, չգիտես ինչու, անվանում էին անգլերեն «վատման», «նավավար»` բառով, հեռվից նկատում է, գրեթե ռելսին պպզած երեխային և շարժվելով Բժշկական ինստիտուտի կանգառից սկսում է հնչեցնել ազդանշան-զանգը, հուսալով որ երեխան կփախչի:

Տեսնելով, որ երեխան տեղից չի շարժում է, «վատմանը» սկսում է կտրուկ արգելակել…

Տրամվայը կանգնեց ուղիղ իմ քթի առաջ: Ռելսի և անիվի շփումից բարձրացած փոշու բարկ հոտը առնում էի երկար տարիներ:

Անցորդների վախեցած գոռոցներից, տրամվայի զանգի ձայնից, արգելակիչների սուր ճռռոցից լրիվ շշմել էի, իսկ երբ կին վագոնավարը դուրս ցատկեց և վազեց իմ կողմը, նախ վախից նստեցի տեղս, հետո գլխիս իջած հարվածից վեր թռա և փախա դեպի տուն:

Դիմացի շենքի պատշգամբից կախված կանայք սկսեցին բղավել. «Կարմիր վերարկուով երեխան ընկնում էր տրամվայի տակ»: Աղմուկ-աղաղակի վրա դուրս վազած մայրս ինձ կտրեց գետնից, նախ` սկսեց հունգուր-հուգուր լաց լինել, հետո կսմթելով խփել:

Նա շատ քիչ էր ինձ ծեծում, բայց ծեծում էր անպայման լաց լինելով և, չգիտես ինչու, կսմթելով:

Թվում է, թե սա դաս պետք է լիներ ողջ կյանքում և խրտնեցներ տրամվայից: Բայց, ի՜նչ վախ, ի՜նչ բան:

Հասնելով պատանեկան խենթ տարիքին՝ մենք ամեն կերպ փորձում էինք սանձել երկաթե նժույգը, տիրապետել նրան, ենթարկել մեր կամքին ու քմահաճույքին:

Խոսքս վերաբերում է կյանքի համար սպառնալից մի վտանգավոր խաղի, որը կոչվում էր «տրամվայ թռնել» և «տրամվայից թռնել»:

Երբ տրամվայի ազարտը մեզ դարձրեց իր գերին, նրա երթուղին, բարեբախտաբար, արդեն հանվել էր Աբովյան փողոցից:

Ուրեմն մեր թռիչք-մրցումները տեղի էին ունենում նախկին Ստալինյան, ներկայիս Մաշտոց պողոտայում, «Պոնչիկանոցի» շրջակայքում կամ Ալավերդյան փողոցում:

Մեծ արագությամբ ընթացող տրամվայ թռչելը պահանջում էր վազքի լավ ունակություն, քանի որ վազողի և տրամվայի արագության անգամ փոքր տարբերությունը թռչողին թույլ չէր տալիս կառչել սլացող տրամվայի դռան բռնակից:

Չհասցնել կառչելը կամ բռնակից պոկվելը կարող էին ունենալ ողբերգական հետևանքներ: Պակաս վտանգ չէր ներկայացնում տրամվայից թռչելը, մանավանդ նրանց համար, ովքեր դա անում էին ոչ թե ընթացող տրամվայի ուղղությամբ, այլ ընթացքին հակառակ և «մեխվում» տեղում:

Դա համարվում էր բարձր պիլոտաժ, որին տիրապետում էին քչերը: Նրանք վայելում էին փողոցի հարգանքը, աղջիկների հիացմունքը, շարժում հասակակիցների նախանձը:

Չի կարելի ասել, թե ծնողները, դպրոցը և միլիցիան չէին պայքարում այդ մահաբեր երևույթի դեմ: Կախում էին բացատրական պաստառներ, դպրոցներում անցկացնում զրույցներ, կազմակերպում այսպես կոչված «Անվտանգ երթևեկության շաբաթներ»:

Ցածր դասարանցիներին վախեցնում էին ընթերցարանում զետեղված հիմար և սենտիմենտալ մի պատմվածքով` «Աշոտիկի ոտքը»: Ուրեմն, Աշոտիկը չի լսում ուսուցիչներին, թռչում է տրամվայ, ընկնում անիվի տակ և դառնում միոտանի: Պատկերված է Աշոտիկը: Նա հենակներով է և տխուր-տրտում նայում է ֆուտբոլ խաղացող ընկերներին: Ինքը չի կարող խաղալ, քանի որ նա մի ոտքը չունի:

Ողջ քարոզչական կամպանիան, այդ պատմվածքով հանդերձ, մեզ համար կոպեկի արժեք չուներ: Թռիչքային կրքերը սկսեցին հանդարտվել, երբ հայտնվեցին նոր տիպի տրամվայներ, ավտոմատ կերպով բացվող-փակվող դռներով, իսկ հետո բոլորովին մարեցին` այդ տիպի տրանսպորտը գործածությունից դուրս գալուց հետո:

…Տրամվայն անհետացավ Երևանից: Եվ շատ իզուր: Այսօր նա, իհարկե, չէր վտանգի պատանիների կյանքը: Նրանք ունեն բոլորովին ուրիշ` հետաքրքիր և բովանդակալից կյանք: Մինչդեռ աշխարհի լավագույն քաղաքները պահում ու գուրգուրում են շրջապատը չաղտոտող, խնայողական, մաքուր ու հանգիստ այդ փոխադրամիջոցը:

Տրամվայը քաղաքին տալիս է ռոմանտիկ, գողտրիկ տեսք, զարդարում է մարդկանց կեցաղը, հաղորդում անկրկնելի հրապույր:

ԴԱՎԻԹ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ
ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐ
983 reads | 14.11.2013
|
avatar

Մականուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2018 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com