ՆԱԽԻՋԵՎԱՆԻ ԽՆԴՐԻ ՇՈՒՐՋ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ ՀՐԱՎԻՐԵԼՈՒ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՄՈՍԿՎԱՅԻ ԱԿՆԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ԱՆԿԱՐԱՅԻ ՌԻՍԿԱՅԻՆ ԽԱՂԵՐԸ ԻՐԱՆՈՒՄ ԾԱՎԱԼՎԱԾ ՀԱԿԱԿԱՌԱՎԱՐԱԿԱՆ ՑՈՒՅՑԵՐԻ ՊԱՏՃԱՌՆԵՐՆ ՈՒ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ, ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՐՁԱԳԱՆՔԸ (2017 Թ. ԴԵԿՏԵՄԲԵՐ – 2018 Թ. ՀՈՒՆՎԱՐ) «ՄԵՆՔ ԳՈՐԾ ՈՒՆԵՆՔ ՆԵՆԳ ՀԱԿԱՌԱԿՈՐԴԻ ՀԵՏ». ԴԵՍՊԱՆ ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԸ՝ ԻՐԱՆԻ, ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ և ԹՈՒՐՔԻԱՅԻ ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆԱՅԻՆ ԾՐԱԳՐԵՐԻ ՄԱՍԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԻ ՇՆՈՐՀԱՎՈՐԱՆՔԸ ՀՀ ՆՈՐԸՆՏԻՐ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐՄԵՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐՆԵՐՆ ՈՒ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ԱՆԿԱՐԱՅԻ ԳԱԳԱԹՆԱԺՈՂՈՎԻ ԿԱՊԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ ԱՄԵՐԻԿՅԱՆ ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԸ ԽՈՍԵԼ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱԿԱՀՐԵԱԿԱՆ ՏՐԱՄԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ. Ո՞ՒՄ ԱԿԱՆՋՆԵՐՆ ԵՆ ԴՐԱ ՀԵՏԵՎՈՒՄ ԷՐԴՈՂԱՆԻ ՀՐԱՄԱՆՈՎ ԳՅՈՒԼԵՆԻ ԴՊՐՈՑՆԵՐՈՒՄ ԱՇԽԱՏՈՂ ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐ ԵՆ ԱՌԵՎԱՆԳՎԵԼ Ի՞ՆՉ ՊԵՏՔ Է ԱՆԻ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԱՇԽԱՐՀԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՓՈԹՈՐԻԿԻ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ

ՄԱՅԴԱՆԸ ՅԱՆՈՒԿՈՎԻՉԻ ԴԵՄ ԴՈՒՐՍ ԳԱԼՈՒ ԱՌԻԹ ԷՐ
ԱՐԱՄ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ
Պատմական գիտությունների թեկնածու, միջազգայնագետ, ԵՐԵՎԱՆ







Ուկրաինայում վերջին ամիսների ընթացքում տեղի ունեցող իրադարձությունները դարձել են միջազգային հանրության ակտիվ քննարկումների առարկա: Առաջին հայացքից, երբ Կիեվում սկսվեցին բողոքի ցույցերը, կարելի էր կարծել, թե դժգոհության պատճառը եվրոպական ասոցացման համաձայնագրի կնքումից հրաժարվելն ու այն անորոշ ժամանակով հետաձգելն է:

Այդ քայլին Ուկրաինայում բավական երկար էին սպասում, որը նախագահ Յանուկովիչի վարած քաղաքականության արդյունքն էր, ով իր երկրի հասարակությանը նախապատրաստում էր եվրոպական ինտեգրացիայի: Սակայն իրականում պատճառները շատ ավելի խորն են, ուստի ասոցացման համաձայնագրի կնքումից հրաժարվելը ոչ թե դժգոհության և ցույցերի պատճառ դարձավ, այլ արդեն իսկ կուտակված հակաիշխանական տրամադրությունների արտահայտման պատրվակ: Ուկրաինայում ակնկալում էին, որ ասոցացման համաձայնագիրը կարող է աղոտ հույսեր ընձեռել երկրում ստեղծված ծանր սոցիալ-տնտեսական վիճակն ու անարդարության մթնոլորտը հաղթահարելու համար, այն է` ԵՄ-ի ճնշման տակ իշխանությունները հարկադրված կլինեն կատարելու որոշակի բարեփոխումներ և շտկելու երկրում ստեղծված ծանր վիճակը: Միևնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ անկախ նրանից, թե ով և ինչպիսի ուժ կլիներ կանգնած ուկրաինական իշխանության գլխին, այն պայմաններով, որով առաջարկվում էր կնքել ասոցացման համաձայնագիրը, նրանց համար շահեկան լինել չէր կարող: Դրա հետևանքով ավելի կխորանար առկա սոցիալ-տնտեսական ծանր վիճակը, կծագեին դժվարություններ, որոնք հաղթահարելու համար երկրում բավարար ռեսուրսներ չկային: Օրինակ` ուկրաինական ապրանքները կթույալտրվեր արտահանել եվրոպական շուկա միայն այն դեպքում, եթե դրանք համապատասխանեին եվրոպական ստանդարտներին: Իսկ այդ ստանդարտներին համապատասխանեցնելու համար հարկավոր էր իրականացնել Ուկրաինայի տնտեսության մոդեռնիզացիա, ինչը, ըստ նախկին վարչապետ Ազարովի ներկայացրած հաշվարկների, կարժենար ոչ պակաս քան 140 միլիարդ դոլլար: Որտեղից պետք է Ուկրաինան հայթայթեր այդ միջոցները և իրականացներ բարեփոխումներ... Եվրոպական կողմը լուծումներ չէր առաջարկում: Միևնույն ժամանակ խոսվում էր ուկրաինական այնպիսի ապրանքների նկատմամբ կիրառվելիք քվոտայի մասին, որոնք <<մոդեռնիզացման>> կարիք չէին զգում, մասնավորապես ցորենի դեպքում կիրառվում է 20.000 տոննայի արտահանման սահմանափակում, ինչը երկրի արտադրած ցորենի պաշարների համեմատությամբ չնչին թիվ է կազմում: Արտադրության նվազման պատճառով բնակչության զգալի մասը կկորցներ աշխատատեղեր, իսկ թե ինչպես և ինչի հաշվին պետք է իշխանությունները ապահովեին բնակչության այդ հատվածի գոյության համար անհրաժեշտ միջոցները, դարձյալ հայտնի չէր:

Դրա հիմնական պատճառներից մեկը Ռուսաստանի` Ուկրաինային ընձեռած որոշակի արտոնությունների վերանայումն էր լինելու, ինչի մասին բազմիցս խոսել է ՌԴ նախագահը: Պուտինը իրավացիորեն պնդում էր, որ եթե Ուկրաինան կնքի ասոցացման համաձայնագիր, իրենք հարկադրված կլինեն դիմելու կտրուկ քայլերի, որպեսզի պաշտպանեն իրենց տնտեսությունը եվրոպական ապրանքների ահռելի ներհոսքից: Դա հնարավոր կլիներ իրականացնել` օգտագործելով Ուկրաինային ընձեռած մաքսային արտոնությունները,ինչի հետևանքով ուկրաինական ապրանքները ռուսական շուկայում կդառնային անմրցունակ:

Միևնույն ժամանակ իր պետական շահերը պաշտպանելու համար Մոսկվան կարող էր օգտագործել նաև գազային լծակները, ինչը լրացուցիչ դժվարությունների առջև կկանգնեցներ Ուկրաինային:

Ինչ վերաբերում է բուն ընդդիմադիր ցույցերին, սկզբնական շրջանում հավաքված մարդկանց գործոնն անուղղակիորեն հօգուտ Յանուկովիչի էր, քանի որ, այդ հանգամանքն օգտագործելով, նա կարողանում էր Ռուսաստանի հետ բանակցությունների ժամանակ որոշակի պահանջներ առաջ քաշել` մատնանշելով երկրում առկա դժգոհությունն ու դրան չդիմագրավելու դեպքում հակառուսական տրամադրություններ ունեցող տարրերի` իշխանության գալու հավանականությունը: Այդ զիջումներն ու որոշակի արտոնություններ ստանալուց հետո մայդանն արդեն ոչ միայն հարկավոր չեղավ Յանուկովիչին, այլև աստիճանաբար դարձավ իսկական գլխացավանք: Տեղի ունեցող գործընթացներից, բնականաբար, չէին կարող անմասն մնալ արտաքին ուժերը, որոնցից յուրաքանչյուրն իր շահն ունի Ուկրաինայում: Խոսքն առաջին հերթին Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական մրցակից ԱՄՆ-ի և Եվրոմիության մասին է, որոնք, օգտագործելով ծագած դժգոհությունները, փորձում են մեծացնել իրենց ազդեցությունը երկրում և իշխանության գլուխ բարձրացնել արևմտյան կողմնորոշում ունեցող գործիչների: Հենց դա էր պատճառը, որ որոշ արտասահմանյան քաղաքական գործիչներ չէին խորշում մայդանում ելույթներ ունենալուց և այդ կերպ փաստացիորեն այլ երկրի ներքին գործերին միջամտելուց: Ընդ որում, հասարակական լայն զանգվածներին ներկայացնելով դա որպես աջակցություն Ուկրաինայի ժողովրդի կամքի արտահայտման իրավունքին, կուլիսների հետևում բնականաբար իրենց ձեռնտու սցենարներ էին խմորում երկրի ապագայի հաշվով: Դրա վառ ապացույցը իսկական տեղեկատվական ռումբ դարձած ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնականի և Ուկրաինայում ԱՄՆ դեսպանի հեռախոսազրույցի` համացանցում հայտնվելն էր, որի ընթացքում ծրագրավորվում էր, թե ինչ ընթացք պետք է ստանան Ուկրաինայում տեղի ունեցող գործընթացները և որոշակիացվում էր, թե ում է պետք առաջադրել երկրի վարչապետի պաշտոնում: Միջադեպը ևս մեկ անգամ վերահաստատեց այն իրողությունը, որ ԱՄՆ և ԵՄ-ն տարբեր մոտեցումներ ու հետաքրքրություններ ունեն Ուկրաինայում:

Միևնույն ժամանակ տեղին է նշել, որ Ռուսաստանն իր մեծ մեղքի բաժինն ունի Ուկրաինայում հակառուսական տրամադրությունների և արևմտյան կողմնորոշման ուժգնացման գործում: Սկզբնական շրջանում հասարակության ընդդիմադիր զանգվածի ցույցերը պայմանավորված էին առաջին հերթին երկրում առկա սոցիալական դժվարություններով և իշխանությունների վարած քաղաքականության հանդեպ ունեցած դժգոհությամբ, հակառուսական վառ արտահայտված տրամադրությունները գերակշռող չէին: Մինչդեռ երբ Ռուսաստանը, թե' պետական լծակները, թե' ԶԼՄ-ների օգտագործելով, սկսեց փաստացի պաշտպանել գործող վարչակարգին և ներկայացնել մայդանում տեղի ունեցող գործընթացները որպես միայն արևմուտքի կողմից հրահրված խժդժություն, բորբոքվեց հակառուսական տրամադրություն: Ի դեպ, կարծես թե ՌԴ նախագահ Պուտինն էլ նկատել է սեփական քաղաքականության անարգասաբերությունը, ինչի վկայությունն էր նախագահի այն հայտարարությունը, թե Ուկրաինային տրամադրվելիք 15 միլիարդը օգնությունը պատրաստ են տալու անկախ այն հանգամանքից, թե ով կգտնվի իշխանության գլխին` դրանով փորձելով մեսիջ հղել Ուկրաինայի ժողովրդին, թե տրամադրվելիք գումարը Ուկրաինա պետությանն ու ուկրաինացիներին աջակցելու նպատակով է տրվում, այլ ոչ թե Յանուկովիչի վարչակարգին:

Ինչևէ, թեև շատ փորձագետներ գտնում են, որ Ուկրաինայում հիմնական զարգացումները տեղի կունենան Սոչիի օլիմպիական խաղերի ավարտից հետո, այդուհանդերձ հետզհետե սկսում են ուրվագծվել հնարավոր այն փոփոխությունները, որոնք տեղի կունենան մայդանի ցույցերի հետևանքով: Արդեն իսկ ակներև է դառնում, որ հակաիշխանական տրամադրությունները մեղմելու նպատակով Յանուկովիչը պատրաստակամ է գնալ զիջումների` իրականացնելով սահմանադրական ռեֆորմներ(ինչի արդյունքում վերադարձ կարվի 2004 թ. սահմանադրությանը, որով սահմանափակվում են նախագահի լիազորությունները) և ընդդիմությանը զիջելով կառավարության ղեկավարի պորտֆելը: Միևնույն ժամանակ սա պետք չէ համարել որպես կայացած փաստ, քանի որ սահմանադրական փոփոխությունն իրականացնելու համար տևական ժամանակ է պահանջվում, և օրինաչափ ընթացքի դեպքում, այն տեղի կունենա միայն այս տարվա աշնանը: Հաշվի առնելով, որ Ուկրաինայում նախագահական ընտրությունները նախատեսվում է անցկացնել 2015 թ. սկզբին, Յանուկովիչը, անկախ սահմանադրության հնարավոր փոփոխությունից, հավանաբար կպահպանի իր լիազորությունները մինչև նախագահական հաջորդ ընտրություն: Բացի այդ` չի բացառվում, որ սա մարտավարական քայլ է նրա կողմից` ժամանակ շահելու նկատառում, մինչև իշխանությունը հստակ քայլեր կմշակի մայդանում տիրող կրքերը հանգստացնելու ուղղությամբ: Ավելորդ չէ նշել, որ ընդդիմության հաջողությանը զգալիորեն խոչընդոտում են հենց ներքին տարաձայնությունները, որոնք թույլ չեն տալիս միասնական ճակատով հանդես գալ իշխանությունների դեմ: Մասնավորապես սահմանադրության փոփոխության վերաբերյալ տարաձայնություններն ակնհայտ են ընդդիմադիր <<Բատկիվշինա>> և <<Հարված>> կուսակցությունների միջև: <<Բատկիվշինան>> պնդում է, որ ավելի լայն լիազորություններ շնորհվեն Վերին Ռադային, մինչդեռ <<Հարվածը>> կողմ է կառավարության լիազորությունների ընդլայնմանը և նախագահի թեկնածուի` վերջին 10 տարիներին Ուկրաինայում բնակվելու պահանջը վերացնելուն: Ընդդիմության թույլ կողմերից է նաև այն, որ երկրում հակաիշխանական տրամադրությունները գոյացել են ոչ թե այս կամ այն ընդդիմադիր քաղաքական ուժի գաղափարներին սատարելու, կողմ լինելու, այլ գործող իշխանություններին և նրանց վարած քաղաքականությանը դեմ լինելու պատճառով: Սա էլ արդարացիորեն կասկած է հարուցում, որ ընդդիմության ղեկավարները չեն տիրապետում մայդանում հավաքված ընդդիմադիր ողջ զանգվածին և պարզապես փորձում են օգտագործել ստեղծված քաղաքական իրադրությունն իրենց օգտին: Տեղի է ունենում պայքար իշխանության համար, մինչդեռ ինչ մեխանիզմներ և միջոցառումներ կօգտագործվեն երկիրը ծայրահեղ ծանր տնտեսական ճգնաժամից դուրս բերելու համար, առայժմ տեսանելի չէ: Ուստի ստեղծված իրավիճակում ինչպիսի զարգացումներ էլ տեղի ունենան, Ուկրաինայի տնտեսական ծանր ճգնաժամը դեռ բավականին երկար ժամանակ կպահպանվի:
ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐ
908 reads | 19.02.2014
|
avatar

Մականուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2018 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com