ՆԱԽԻՋԵՎԱՆԻ ԳՈՐԾՈՆԸ ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ
ԴԱՎԻԹ ՋԱՄԱԼՅԱՆ
Ռազմական փորձագետ





Արցախյան հակամարտության ներկա փուլում, երբ բանակցային գործընթացի առարկան կարգավորման հիմնարար սկզբունքներն են, հայկական կողմերի համար խիստ արդիական է դառնում այդ կարգավորման մեթոդաբանության հստակեցումը: Այս համատեքստում տեղին է կատարել հետևյալ հարցադրումը: Արդյո՞ք հայ-ադրբեջանական էթնոքաղաքական շահերի միջև հակասության միակ պատճառը Արցախն է: Այստեղ տեղին է մանրամասնել:

Մեր համոզմամբ, արցախյան հակամարտության ծագումնաբանության մեջ հարկ է առանձնացնել երկու բաղադրիչ, որոնք ուղղակիորեն պայնավորում են այդ հակամարտության կարգավորման մեթոդաբանության ձևավորումը:
Մի կողմից հայերի և անդրկովկասցի թուրքերի միջև առկա է ակնհայտ քաղաքակրթական բախում: Մյուս կողմից արցախյան հակամարտությունը հարկ է դիտարկել իբրև հայ – թուրքական էթնոքաղաքական արմատական հակասությունների մասնավոր դրսևորում, որն ակտուալ է տվյալ պատմական ժամանակաահատվածում: Տվյալ դեպքում ՙհայ-թուրքական՚ ձևակերպման մեջ մենք նեռառում ենք նաև Ադրբեջանի հետ առկա վիճահարույց խնդիրները, քանզի ելնում ենք այն համոզմունքից, որ Թուրքիայի և Ադրբեջանի էթնոքաղաքական հեռահար շահերն ու ռազմավարական նպատակները նույնական են: Ի վերջո՝ Ադրբեջանը անդրկովկասցի թուրքերի պետությունն է: Մենք համոզված ենք, որ քանի դեռ Ադրբեջան պետության տիրապետող էթնիկական հանրույթը նախկին կովկասյան թաթարները, կամ անդրկովկասցի թուրքերն են, ապա Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև կարող են լինել միայն մարտավարական բնույթի հակասություններ: Ռազմավարական բնույթի Էթնոքաղաքական շահերի բախում այս պետությունների միջև հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ Ադրբեջանի քրդացման գործընթացը, որ սկիզբ է առել ալիևյան կլանի իշխանության օրոք և ներկայումս հարաճուն տեմպերով շարունակվում է, հասնի այնպիսի մասշտաբների, որ էապես փոփոխի այդ պետության էթնիկական դիմագիծը: Այսօր սակայն Ադրբեջանի էթնիկական դիմագիծը թուրքական է` դրանից բխող բոլոր հետևություններով հանդերձ:

Այստեղ տեղին է արցախյան հակամարտության համատեքստում անդրադառնալ Նախիջևանի գործոնին: Մասնավորապես ակնհայտ է, որ Ադրբեջան պետության ռազմավարական նպատակներից մեկը Նախիջևանի անկլավային վիճակը վերացնելն է: Հետևաբար պաշտոնական Բաքվի ներկայիս մաքսիմալիզմը բնավ չի սահմանափակվում միայն ազատագրված Արցախի ողջ տարածքին վերատիրանալու ցանկությամբ: Վերջինս ենթադրում է նաև նվազագույնը ՀՀ Սյունիքի մարզի օկուպացիա` Նախիջևանը հուսալի ցամաքային կապով ՙմայր Ադրբեջանին՚ միավորելու նպատակով: Այո’ այսօր այդ մասին բացահայտ չի խոսվում: Ներկայիս ալիևյան վերնախավը դեռևս փորձում է հիմնավորել Սյունիքի վրա Ադրբեջանի ՙպատմական՚ հավակնությունները: Սակայն Արցախը, կամ նրա սահմանադրորեն ամրագրված տարածքի մի մասը ետ ստանալու դեպքում Նախիջևանի անկլավային վիճակը վերացնելու նպատակը կդառնա իրականանալի, հետևաբար` արդիական:

Հետևապես` Նախիջևանի գործոնը անհնարին է դարձնում հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորումը` բառի բուն իմաստով տեսանելի հեռանկարում` անգամ Արցախի սահմանադրորեն ամրագրված տարածքների մի մասի զիջման գնով: Ընդ որում, որքան ավելի լինեն այդ տարածքային զիջումները, այնքան ավելի իրատեսական կդառնա Նախիջևանի միացման սցենարը:

Ելնելով վերը նշվածից ուրվագծվում է նաև արցախյան հակամարտության կարգավորման մեթոդաբանությունը: Արցախյան հակամարտության կարգավորման արդյունքում երբևէ չպետք է ստեղծվեն այնպիսի աշխարհաքաղաքական պայմաններ, որոնք Նախիջևանի անկլավային վիճակը ուժային սցենարով վերացնելու հրապուրանք առաջացնեն Ադրբեջանի որևէ ռազմաքաղաքական ղեկավարության մոտ: Ներկայիս իրողությունները նման զարգացումները դարձնում են անիրականալի և հենց այդ առումով էլ հուսալի խաղաղություն են ապահովում: Հետևաբար Արցախի սահմանադրորեն ամրագրված տարածքների մի մասի, առավել ևս ողջ Արցախի հանձնումը միմիայն կխթանի հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը` ի վերջո հանգեցնելով նոր պատերազմի:

Հարափոփոխ աշխարհում հայկական երկու պետականությունների անվտանգության կայուն երաշխիքներից մեկը տարածքն է` ռազմավարական առավելություն տվող տարածքը: Առավել քան ակնհայտ է, որ մենք ստիպված ենք զարգանալ մշտական արտաքին վտանգի պայմաններում և այդ պարագայում ռազմաճակատի ներկայիս կոնֆիգուրացիան, Արցախի 12000 քառ. կմ. սահմանադրորեն ամրագրված տարածքը հայկական երկու պետությունների կենսունակությունն ապահովող հիմնական գրավականն է: Հատկապես ընդգծենք. Արցախն իբրև պետություն իր նախկին` ԼՂԻՄ-ի տարածքով, իր կիսաանկլավային վիճակով կենսունակ չէ: Առանց Արցախի ներկայիս` նրա սահմանադրությամբ ամրագրված տարածքների կենսունակ չէ և Հայաստանի Հանրապետությունը` հենց Նախիջևանի գործոնի պատճառով:
ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐ
2278 reads | 12.02.2013
|
avatar

avatar
1
shat hetaqrqir hodvac er

Մականուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2017 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com