«Ո՛Չ ՎԱՇԻՆԳՏՈՆԸ, Ո՛Չ ԷԼ ՄՈՍԿՎԱՆ ՉԵՆ ՍԱՆՁԱԶԵՐԾԻ ՊԱՏԵՐԱԶՄ» ՆԱԽԻՋԵՎԱՆԻ ԽՆԴՐԻ ՇՈՒՐՋ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ ՀՐԱՎԻՐԵԼՈՒ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՄՈՍԿՎԱՅԻ ԱԿՆԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ԱՆԿԱՐԱՅԻ ՌԻՍԿԱՅԻՆ ԽԱՂԵՐԸ ԻՐԱՆՈՒՄ ԾԱՎԱԼՎԱԾ ՀԱԿԱԿԱՌԱՎԱՐԱԿԱՆ ՑՈՒՅՑԵՐԻ ՊԱՏՃԱՌՆԵՐՆ ՈՒ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ, ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՐՁԱԳԱՆՔԸ (2017 Թ. ԴԵԿՏԵՄԲԵՐ – 2018 Թ. ՀՈՒՆՎԱՐ) «ՄԵՆՔ ԳՈՐԾ ՈՒՆԵՆՔ ՆԵՆԳ ՀԱԿԱՌԱԿՈՐԴԻ ՀԵՏ». ԴԵՍՊԱՆ ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԸ՝ ԻՐԱՆԻ, ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ և ԹՈՒՐՔԻԱՅԻ ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆԱՅԻՆ ԾՐԱԳՐԵՐԻ ՄԱՍԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԻ ՇՆՈՐՀԱՎՈՐԱՆՔԸ ՀՀ ՆՈՐԸՆՏԻՐ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐՄԵՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐՆԵՐՆ ՈՒ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ԱՆԿԱՐԱՅԻ ԳԱԳԱԹՆԱԺՈՂՈՎԻ ԿԱՊԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ ԱՄԵՐԻԿՅԱՆ ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԸ ԽՈՍԵԼ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱԿԱՀՐԵԱԿԱՆ ՏՐԱՄԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ. Ո՞ՒՄ ԱԿԱՆՋՆԵՐՆ ԵՆ ԴՐԱ ՀԵՏԵՎՈՒՄ ԷՐԴՈՂԱՆԻ ՀՐԱՄԱՆՈՎ ԳՅՈՒԼԵՆԻ ԴՊՐՈՑՆԵՐՈՒՄ ԱՇԽԱՏՈՂ ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐ ԵՆ ԱՌԵՎԱՆԳՎԵԼ

ՆԱ ԱՄԲՈՂՋ ԿՅԱՆՔՈՒՄ ԽԱԲԵՑ ԱՍՏԾՈՒՆ, ԻՍԿ ԿՅԱՆՔԻ ՎԵՐՋՈՒՄ ԽԱԲԵՑ ՆԱԵՎ ՍԱՏԱՆԱՅԻՆ…

Նելլի Գասպարյան






ԹԱԼԵՅՐԱՆ-Պերիգոր, Շառլ Մորիս (1754—1838), ֆրանսիական դիվանագետ, պետական գործիչ։ Այսօրվա դիվանագետները շատ բան ունեն ընդօրինակելու Թալեյրանից` նրա ջանասիրությունը, սուր դիտողականությունը, վերլուծելու ունակությունը: Այսօրվա դիվանագետը պետք է կարողանա Թալեյրանի նման արագ կողմնորոշվել, ուշադիր լսել, լինել քաղաքավարի, սիրալիր ու հավասարակշռված: Պետք է կարողանա զսպել ասելիքը, քանի դեռ բավարար չափով ծանր ու թեթև չի արել այն: Թալեյրանն իր դիվանագիտական հմտություններով աչքի էր ընկնում նաև այն ժամանակ, երբ իր երկիրը պարտված էր: Խոսքը Վիեննայի վեհաժողովի ( 1814 սեպտեմբերից 1815 հունիս) մասին է: Թերևս հենց այստեղ նա հիշեցրեց Ֆրանսիային հաղթած պետությունների ներկայացուցիչներին դիվանագիտության «ոսկե օրենքը»` այն է, որ պարտված կողմն ավելի ուժեղ է, ավելի վտանգավոր, քան փոխզիջման ճանապարհով համաձայնության եկած հակառակորդը: Եվ նա կարողացավ պաշտպանել իր պետության իրավունքներն ու շահերը: Կարողացավ իր երկիրը հանել անողոք բանակցային ճակատամարտից «քիչ արյունով»: 


Իհարկե, չպետք է կուրորեն հետևել Թալեյրանի բոլոր հնարքներին: Դրանցից շատերը ներկայումս թերևս չեն գործի. Ժամանակներն են ուրիշ, տարբեր է աշխարհը: Սակայն նրա «շտեմարանում» կան այնպիսի ճկուն դիվանագիտական տրյուկներ, որոնք այսօր էլ կարող են դրական արդյունքներ տալ արտաքին քաղաքականության ասպարեզում: Անշուշտ, Թալեյրանի քայլերից շատերը դիտարկելով կարող ենք նկատել նաև ստոր վարվելակերպ. նա շատ անգամներ է իր տերերին դավաճանել, անցել հակառակորդի ճամբարը, սակայն այդ ամենով հանդերձ կարողացել է Ֆրանսիային օգուտ տալ, նա կարողացել է ճիշտ ժամանակին կողմնորոշվել, և նրա ոչ մի քայլ չմտածված չի եղել:
Նրա «ծառայողական ցուցակը» հարուստ է. Բենեվենտի իշխան, Դինոյի դուքս, Օթենի եպիսկոպոս, երեսփոխան: Դիրեկտորիայի, I Կոնսուլության, Ռեստավրացիայի տարիներին եղել է Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարար, նաև կառավարության ղեկավար, աշխատել է Ֆրանսիայի դեսպան Անգլիայում:

Իշխան Թալեյրանն իր անհատականությամբ, իր կերպարով, արտակարգ դիվանագիտական հմտություններով միշտ գտնվել է ուշադրության կենտրոնում: Թալեյրանին համարել են դիվանագիտության արվեստի մեծագույն վարպետ, դիվանագիտության արքա, նա այն վառ անհատականություններից է ում արժե ուսումնասիրել, իմանալ նրա պրոֆեսիոնալ գործելակերպը: Նա իր ուրույն տեղ ունի դիվանագիտության պատմության մեջ: Թալեյրանը պատկանում էր այն մարդկանց թվին ովքեր կարող են իրենց հոգին «վաճառել սատանային», ծառայել Ֆրանսիայում այդ ժամանակվա հնարավոր բոլոր ազդեցիկ մարդկանց:

Իսկ նրա դիվանագիտական արվեստը բազմաշերտ էր և հակասական: Դիվանագիտական պատմության մեջ Թալեյրան անունը ասոցիացվում է խորաթափանցության, խորամանկության, ճկունության, փառամոլության հետ:
ֆրանսիական անվանի գիտնական, դիվանագիտության տեսաբան Ալբերտ Սոբուլը գրում է հետևյալը. «Թալեյրանը միշտ մնացել է Թալեյրան: Նրա համար անձնական շահերը, նրա էգոն` «ես»ը միշտ կանգնած են եղել տիեզերքի կենտրոնում»:
Կարելի է արդյո՞ք Թալեյրանին պատկերացնել նվիրված մեկ վարչակարգի, մեկ գաղափարի, մեկ աշխարհայացքի: Բնականաբար ոչ, չէ որ իր ողջ կյանքում նա փոխել է հայացքները, կապերը և միշտ ճիշտ ժամանակին կանգ է առել որպեսզի չվնասի սեփական շահերը: Դատեք ինքներդ: Թալեյրանը, լարելով Նապոլեոնին Էնգիենյան հերցոգի դեմ, եղել է վերջինիս մահվան մեղսակիցը: Դավաճանել է կաթոլիկ եկեղեցուն` ի օգուտ հեղափոխության, հետո հեղափոխությունը ծառայեցրել է Նապոլեոնին: Դավաճանել է Նապոլեոնին հանուն Ալեքսանդր I ցարի, հետո ցարին «ծախել է» ավստրիացի Մետտերնիխին: Կրկին դավաճանել է Նապոլեոնին Բուրբոնների ռեստավրացիայի համար, իսկ հետագայում նեցուկ է կանգնել «Բարիկադների արքա» Լուի Ֆիլիպին: Նա կանխագուշակել է թե որ գործչի համար և երբ է գալու աստեղային ժամը ու սատարել է նրան` դավաճանելով իր նախկին տիրոջը: Իրեն Թալեյրանն արդարեցրել է լոկ մի նախադասությամբ. իբր այդ ամենը անում է հանուն իր հայրենիքի, իր սիրելի Ֆրանսիայի: Ինչպես ասում էր Նիկոլլո Մաքիավելլին.« նպատակը արդարեցնում է միջոցները»: Թալեյրանն առաջնորդվում էր հենց այդ փիլիսոփայությամբ:

Հետաքրքիրն այն է, որ պատմաբանները, անգամ Թալեյրանի քննադատները, նրան չեն որակել որպես ստոր դավաճան: Ընդհակառակը, անվանել են բոլոր ժամանակների դիվանագիտության մարգարե, հիացել նրա ճիշտ ժամանակին ստելու կարողությամբ:
Թալեյրանը գործում էր հարմարվելով գերակշռող հասարակական միտումներին, ընդորում նա երբեք չէր մոռանում լինել զգուշավորությունը: Ըստ նրա, սխալը հանցանքից վատ է: Թալեյրանը գտնում էր, որ միայն հիմարներն են անփոփոխ հավատարմություն պահպանում միևնույն հասարակական գաղափարներին, ռեալ մտածող քաղաքագետները հարմարվում են հանգմանաքներին:

1806թ. հունվարին Նապոլեոնը ստորագրեց Թալեյրանի նոր նշանակումը, այդ օրվանից նա արդեն համարվում էր Բենեվենտի իշխան և այլևս չէր հանդիսանում արտաքին գործերի նախարար: Թալեյրանն ատեց Նապոլեոնին, որն իրենից խլել էր այն նախարարությունը: Դիվանագիտությունը նրա կյանքի իմաստն էր: Իսկ ինչու Նապոլեոնը գնաց այդ քայլին, բարձր գանահատելով նրա պրոֆեսիոնալիզմը: Այդ հարցի պատասխանը կարելի է գտնել կայսեր սուրբ Հեղինե կղզում արված գրությունում: « Նա ( Թալերյանը,-Ն. Գ.) տաղանդավոր անձնավորություն է, բայց նրա հետ կարող ես գործ ունենալ միայն փողի միջոցով: Բավարյան և Վյուտեմբերյան արքաները շատ անգամներ են ինձ բողոքել նրա ագահությունից, և ես ամեն պահ պատրաստ էի խլել նրա ձեռքից նախարարական պորտֆելը»: 1813թ. Թալեյրանը հրաժարվում է Բոնապարտի առաջարկից կրկին վերադառնալ արտգործնախարարի պաշտոնին: Այդ պահին նա անդրկուլիսյան քաղաքականություն էր վարում և հող էր նախապատրաստում Բուրբոնների ռեստավրացիայի համար:
Ֆրանսիայում վերականգնվեց Բուրբոնների Սահմանադրական միապետությունը: Գահ բարձրացավ Լյուդովիկոս 18-րդը: Թալեյրանը կրկին զբաղեցրեց արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը, պահպանելով իր բոլոր կոչումները, որոնք ձեռք էր բերել դեռ Նապելոն Բոնապարտի ժամանակ: Լյուդովիկոս XVIII արքան արտաքին քաղաքականության հետ կապված հարցերով լիովին վստահում էր Թալեյրանին, տալով նրանք ինքնուրույն որոշումներ ընդունելու իրավունք:
Թալեյրանի դիվանագիտական արվեստի գլուխգործոցը, նրա գործունեության ապոֆեոզը հանդիսացավ Վիեննայի վեհաժողովը: Արդեն ասվեց, որ նա կարողացավ ֆրանսիան դուրս բերել այդ դժվարագույն դիվանագիտական ճակատամարտից նվազագույն զիջումներով: Նա կարողացավ հմտությունն ու ճկունությունը համադրել եվրոպական արքայատների միջև հակասությունների հետ:

1834թ. Թալեյրանը Լուի Ֆիլիպին ուղարկեց իր հրաժական նամակը: Նա գրել էր, որ կարող է արդեն հանգիստ հեռանալ քաղաքական ասպարեզից և կյանքի վերջին տարիներն ապրել հանգիստ ու խաղաղ կյանքով: Հրաժարականը ընդունվեց:
Թալեյրանը դավաճանեց իր բոլոր վերադասներին , բայց ոչ իր հայրենիքին: Նա իսկական պրոֆեսիոնալ էր ամենուր` թե խաղաղ և թե պատերազմական պայմաններում: Մի առիթով նա ասել է. «Պատերազմը չափազանց լուրջ գործ է, որպեսզի այն վստահենք զինվորներին, դա դիվանագետների առաքելությունն է…»:

Կյանքի վերջին տարիներին Թալեյրանը հաշտվեց եկեղեցու հետ, նա մեղանչական նամակ գրեց Գրիգոր XVI պապին: Պապը նրան մեղքերի թողություն տվեց: Թալեյրանը մահանալուց առաջ հայտնեց հետևյալ ցանկությունը.«Ես ուզում եմ, դարերի ընթացքում շարունակեն վիճել այն մասին, թե ով եմ ես եղել, ինչի մասին եմ մտածել, ինչ եմ ցանկացել…»:

Պատմությունը ցույց է տալիս, որ մինչ օրս Շառլ-Մորիս Թալեյրանի ցանկությունն ի կատար է ածվում. մասնագետները գուշակում և վիճում են, թե նա ով է եղել և ինչ է մտածել: Սակայն մի հարցում բոլորը համամիտ են. դիվանագիտության մեջ Թալեյրանը, իրոք, հասել է կատարելության: Թալեյրանը հանդիսանում է բոլոր ժամանակների և ժողովուրդների մեծագույն դիվանագետներից մեկը :
ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐ
3743 reads | 23.01.2013
|
avatar

Մականուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2018 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com