«ՔԱՐԵ ԵՐԱԶՆԵՐ». գլուխ երկրորդ
ԳԼՈՒԽ ԵՐԿՐՈՐԴ

ԱՄԵՆԱԿԱՐՈՂ ԱՍՏՎԱԾ, ԲԱՐԻ ԵՂԻՐ, ԱՍԱ ԻՆՁ,
ԱՅԴ ԴՈ՞Ւ ԵՍ ԾՆԵԼ ԻՄ ԱՅԼԻՍԸ, ԹԵ՞ ԱՅԼԻՍՆ Է ԾՆԵԼ ՔԵԶ


Տեր Աստված, ի՜նչ վայր է սա:

Մի՞թե գետի թեք ափից սարի լանջով ձգվող աստիճանների այս աշխարհը իրոք Այլիսում է: Ի՞նչ Այլիս է սա, որտեղ միակ նեղլիկ ճեղքը հանկարծ դառնում է աշխարհի չափ հսկայական: Մի՞թե Այլիսն այսքան հզորացել է, և կամ գուցե ինչ-որ մեկը հավաքել է աշխարհի բոլոր քարակերտ աստիճաններն ու խութերը և կառուցել դրանք Այլիսի նեղլիկ այս ճեղքո՞ւմ:

Ի՜նչ վայր է, Աստված իմ:



Գուցե սա բաբելոնյան աստծո քարե դարպասների պարանո՞ցն է Միջագետքում կամ Ակրոպոլիսը: Հնարավոր է, այս աստիճանները ձգվել են ուղիղ դեպի Պարթենո՞ն: Եվ ինչո՞ւ են այս աստիճաններն այդքան հիշեցնում Դիոնիսոսի թատրոնի քարե նստարանները:

Գուցե Այլիսի վերնամասի այս Վուրագըրդ կոչվող քարե աշխարհը հնարավոր լիներ ներդաշնակությո՞ւն անվանել: Ասելու համար դեռ վաղ է, քանի որ քարե պատվանդանից, որի վրա կանգնած է Սադայ Սադօղլին, դեռևս չի երևում Վուրագըրդում գտնվող եկեղեցու և ոչ մի քար: Բացի այդ, այս հրաշք աշխարհ նրան բերել է հենց ներդաշնակության փնտրտուքը, և եթե արտիստի տեսածը հենց ներդաշնակությունն է, ապա արդյո՞ք նրա հետագա ճանապարհն այլևս անիմաստ չէ: Այն տարածքը, ուր արտիստը ձգտում էր, գոնե հեռվից տեսնելու համար, նա դեռ երկար պետք է մագլցեր քարե աստիճաններն ի վեր, բայց ոտքերը հրաժարվում էին գնալ, ձեռքերն իրեն չէին ենթարկվում, իսկ գլխի ծանրությունը խանգարում էր շարժել մարմինը: Բավական էր, որ արտիստը մեկ աստիճան բարձրանար, և ուժերը նրան լքում էին: Այդ ժամանակ Սադայ Սադօղլին պառկում է սառը աստիճաններին, մի փոքր ուշքի գալիս ու շարունակում շարժվել դեպի կարմիր քարից կերտված վեհապանծ եկեղեցին, որը դեռ չէր երևում: Ամեն անգամ, երբ նա սկսում էր շարժվել, շարժվել սկսում էին նաև խութերը, որոնք վեր էին խոյանում նրա գլխավերևում: Գետի ափից մինչև երկինք ձգվող աստիճաններից կազմված այս քարե աշխարհում տեղի էին ունեում երկրաշարժեր, խութերը սկսում էին ցնցվել ու ճոճվել, և այս ցնցվող ու ճոճվող քարե աշխարհի հետ Սադայ Սադօղլին կրկին իսպառ մոռանում էր, թե որտեղ է գտնվում և ինչ է փնտրում՝ խորասուզվելով Ոչինչ-ի ու Ոչ մի տեղ-ի կատարյալ խավարի մեջ:

Գիտակցությունը կորցնելու պահից հենց այս աշխարհում է մնացել արտիստը:

Երբ այսօր առավոտյան ժամը 11-ի ու 12-ի միջակայքում նա տանից դուրս եկավ և ուղղվեց դեպի Փարապետը, խորհրդավոր մի ուժ պաշարեց Սադայ Սադօղլիի միտքն ու կրկին տարավ նրան դեպի Էջմիածին: Նա երբեք Էջմիածնում չէր եղել: Սակայն վերջին օրերին գրեթե ամեն գիշեր երազում կախ ընկած քարերի ու ժայռերի միջով գնում էր հենց նրա ուղղությամբ, և այդ երազներից յուրաքանչյուրում նա թափառում էր հենց Վուրագըրդ եկեղեցու ճամփեքին՝ անթիվ-անհամար քարե աստիճաններով, որոնց մասին շատ էր կարդացել գրքերում ու տեսել ֆիլմերում:

Էջմիածին մեկնելու, անձամբ կաթողիկոսի արհնությամբ քրիստոնեություն ընդունելու, եկեղեցում որպես քահանա մնալու և մուսուլմանների՝ հայերի նկատմամբ կատարած չարագործությունների համար աղոթելու ցանկությունը Սադայ Սադօղլիի հոգում առաջացավ մի գիշեր՝ սումգայիթյան դեպքերից հետո: Հետագայում Սադայ Սադօղլին այդպես էլ չկարողացավ հասկանալ՝ ցանկությունն առաջացել էր երազո՞ւմ, թե՞ իրականում: Սակայն առավոտյան նա արթնացավ շատ ուրախ, լվացվեց, ախորժակով նախաճաշեց, և չկարողանալով զսպել իրեն՝ կնոջ հետ կիսվեց իր այդ նոր ֆանտաստիկ գաղափարով: Ազադա հանումը, որ առանց այդ էլ վերջին օրերին լուրջ ահանգստացած էր ամուսնու հոգեկան վիճակով, այդ օրն աշխատանքի վայրում տեղը չէր գտնում, իսկ երեկոյան զանգահարեց Մարդակյան և լացակումած ամեն բան պատմեց հորը:
 
Բժիշկ Աբասալիևը, ով վերջնականապես հրաժեշտ էր տվել բժշկությանն ու ուսանողական տարիներից իրեն նվիրել էր Այլիսի պատմության վերաբերող փաստերի հավաքմանը, առանց հատուկ ջանքերի ախտորոշեց՝ «մանիակալ-դեպրեսիվ համախտանիշ», նույն պահին, սակայն, կարծես ամաչելով իր խոսքերից, փորձեց կատակի տալ.
-Նա, ի՞նչ է, գնում է կաթողիկոսին թլպատելո՞ւ: Թող գնա, մի կանգնեցրու, լավագույն դեպքում նա կհասնի մինչև Վուրագըրդ:
Իսկ հետո, թեման փոխելով, պատանեկան խանդավառությամբ սկսեց պատմել իր նոր հետաքրքրության մասին:
-Ազյա, ես երեկ գրքերից մեկում գտա այն հայ առևտրականի օրագիրը: Այդ Զաքարիան այնքան էլ գրագետ մարդ չի եղել, բայց եղել է լավ առևտրական, իսկ օրագրում նշումներ է արել, որ իրենից հետո էլ առևտրականներն իմանան առևտրի հիմնական սկղզբունքները: Ազյա, որքա՜ն շատ է նա սիրել Այլիսը: Ես զարմանում եմ` հայերի ինչի՞ն էր պետք այդ դրախտային անկյունը կառուցել բորենիներով ու օձերով լեցուն լեռների մեջ, որտեղ քարերը բյուրավոր անգամ ավելի շատ են, քան հողն ու ջուրը: Մի՞թե այլ տարածքներ չկային: Ես չգիտեմ, թե ինչու է Էջմիածինն այդքան հռչակված: Մի քանի անգամ եղել եմ այնտեղ ու հիմա ծերության օրոք սկսել եմ հասկանալ, որ Աստծո իրական տունը հենց Այլիսն է: Այդ Էջմիածինն Այլիսի համեմատ ուղղակի փսլնքոտ մի երեխա է: Դու Սադային փոխանցիր, որ Էջմիածնի կաթողիկոսն իրեն որպես առաջնորդ չի համապատասխանում: Թող գա այստեղ՝ Աստծո գործերին առավել ծանոթ ուսուցչի մոտ, - կատակով ավելացրեց Աբասալիևը:
-Բավակա՛ն է, հայրի՛կ, դու ամեն բան կատակի ես վերածում,-ասաց Ազադա հանումը՝ քիչ բորբոքված ձայնով: -Նա շատ է մտահոգված Բաքվի յուրաքանչյուր հայի ճակատագրով, կարծես պարտավորված է պաշտպանել նրանց ցանկացած ոտնձգությունից: Ցանկացած հայ նրա համար իր անձից էլ ավելի արժեքավոր է դարձել, կարծես նրանք երկնային հրեշտակներ լինեն, իսկ մենք՝ արյունարբու դահիճներ: Նա ոչ մի կերպ չի կարողանում մոռանալ թուրքերի կատարած ջարդերն Այլիսում, որոնք նա ինքը չի էլ տեսել: Այդ դո՛ւ ես նրան այդպիսին դարձրել, հայրի՛կ:

-Չէ, աղջիկս, ես այս ամենի հետ գրեթե ոչ մի կապ չունեմ: Նա ի ծնե արդար է, բարեխիղճ ու նրբազգաց: Եվ հարցն ամենևին էլ այն չէ, թե ինչպիսին են այժմյան հայերը, այլ այն, թե ինչպիսին ենք մենք: Սադային չեն հետաքրքրում այն ժամանակվա կամ այժմյան հայերը: Նա մտածում է միայն մեր ընդհանուր ազգի մասին: Դու լավ գիտես, թե ինչ անկեղծությամբ է նա սիրում իր ժողովրդին, դրանով էլ տարբերվում է այն բազմազան աղմկարարներից, որոնք սնկի պես աճել ու բազմացել են երկրով մեկ: -Բժիշկը տևական դադարից հետո խոսեց դստերն ավելի ծանոթ ջերմ ու նուրբ ձայնով: -Աղջիկս, չէ՞ որ դու կարդացել ես «Լեյլին և Մեջնունը»: Հիշիր, թե ինչպես է այնտեղ վարվում Մեջլունը, երբ նրա ցեղի զորքերը Լեյլիի հոր ցեղի դեմ վերջին հարձակման են գնում: Այդ պատերազմը պատիժ էր Լեյլիի դաժան հոր համար, ով չէր ցանկանում իր աղջկան ամուսնացած տեսնել այլ ցեղի ներկայացուցչի հետ, սակայն Մեջնունը, սիրուց կուրացած, խղճալով սիրելիի հորը՝ ամենապատասխանատու պահին սկսում է աջակցել հակառակորդին: Իրական սերը հենց դա է որ կա: Իրական սերը սահմաններ չի ճանաչում: Այդպես կարելի է սիրել և կնոջը, և հայրենիքը: Սերը մաքուր հայելի է, որն արտացոլում է միայն բարությունն ու գթասրտությունը: Այն տրված է ի վերուստ: Ահա թե ինչով է հիվանդ մեր Մեջնունը: Լավ է, որ այդ հիվանդության դեմ դեղամիջոցը դեռ հայտնաբերված չէ, -եզրակացրեց բժիշկ Աբասալիևը՝ լացակումած ձայնով խոստովանելով իր անզորությունը ստեղծված իրավիճակում:

ՇԱՐՈՒՆԱԿԵԼԻ...

Թարգմանությունը՝ Արման Նավասարդյանի, Արուսյակ Հոխիկյանի

Հ.Գ. Աքրամ Այլիսլիի «Քարե երազներ» աշխատության հայերեն թարգմանությունը www.diplomat.am կայքի սեփականությունն է: Դրա մասնակի կամ ամբողջական արտատպությունը թույլատրվում է միայն կայքի հիպերհղման դեպքում, որը պետք է տեղադրվի նյութի առաջին պարբերությունում: Հակառակ դեպքում արտատպությունը կհամարվի գրագողություն, որը արգելված է ՀՀ օրենսդրությամբ:


ՀՐԱՊԱՐԱԿՎԱԾ ՎԵՊՆ ԱՄԲՈՂՋՈՒԹՅԱՄԲ՝ ԱՅՍՏԵՂ

ՔԱՐԵ ԵՐԱԶՆԵՐ
1810 reads | 22.03.2013
|
avatar

Մականուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2017 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com