«ԺՈՂՈՎՐԴԻ ՁԱՅՆԸ ԱՍՏԾՈ ՁԱՅՆՆ Է». ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ «Ո՛Չ ՎԱՇԻՆԳՏՈՆԸ, Ո՛Չ ԷԼ ՄՈՍԿՎԱՆ ՉԵՆ ՍԱՆՁԱԶԵՐԾԻ ՊԱՏԵՐԱԶՄ» ՆԱԽԻՋԵՎԱՆԻ ԽՆԴՐԻ ՇՈՒՐՋ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ ՀՐԱՎԻՐԵԼՈՒ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՄՈՍԿՎԱՅԻ ԱԿՆԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ԱՆԿԱՐԱՅԻ ՌԻՍԿԱՅԻՆ ԽԱՂԵՐԸ ԻՐԱՆՈՒՄ ԾԱՎԱԼՎԱԾ ՀԱԿԱԿԱՌԱՎԱՐԱԿԱՆ ՑՈՒՅՑԵՐԻ ՊԱՏՃԱՌՆԵՐՆ ՈՒ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ, ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՐՁԱԳԱՆՔԸ (2017 Թ. ԴԵԿՏԵՄԲԵՐ – 2018 Թ. ՀՈՒՆՎԱՐ) «ՄԵՆՔ ԳՈՐԾ ՈՒՆԵՆՔ ՆԵՆԳ ՀԱԿԱՌԱԿՈՐԴԻ ՀԵՏ». ԴԵՍՊԱՆ ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԸ՝ ԻՐԱՆԻ, ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ և ԹՈՒՐՔԻԱՅԻ ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆԱՅԻՆ ԾՐԱԳՐԵՐԻ ՄԱՍԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԻ ՇՆՈՐՀԱՎՈՐԱՆՔԸ ՀՀ ՆՈՐԸՆՏԻՐ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐՄԵՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐՆԵՐՆ ՈՒ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ԱՆԿԱՐԱՅԻ ԳԱԳԱԹՆԱԺՈՂՈՎԻ ԿԱՊԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ ԱՄԵՐԻԿՅԱՆ ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԸ ԽՈՍԵԼ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱԿԱՀՐԵԱԿԱՆ ՏՐԱՄԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ. Ո՞ՒՄ ԱԿԱՆՋՆԵՐՆ ԵՆ ԴՐԱ ՀԵՏԵՎՈՒՄ

ԱՍՔ ԱԶՆԻՎ ՀԵՏԱԽՈՒՅԶՆԵՐԻ և ԱՐԳԱՀԱՏԵԼԻ ԼՐՏԵՍՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
ԱՐՄԱՆ ՆԱՎԱՍԱՐԴՅԱՆ
Արտակարգ և լիազոր դեսպան





Որքան անարդար բաներ կան այս աշխարհում…

Նրանք օժտված են նույն առաքելությամբ և անում են նույն գործը. ողջ կյանքում քայլում են ածելու սուր շեղբի վրայով, ոչ քուն ունեն, ոչ դադար և ամեն վայրկյան ենթարկվում են վտանգի:

Իսկ վտանգը մահացու է, քանի որ քչփորում են այլ պետությունների գաղտնիքները, մտնում են ուրիշի սրբության սրբոցը`
հանուն իրենց պետության շահերի ու անվտանգության:

Ովքե՞ր են նրանք: Մարդիկ, որոնք մեկի համար խիզախ ու անձնազոհ հետախույզներ են` ազգային հերոսներ, իսկ մյուսի համար` ստոր և դավաճան լրտեսներ:

Այս բաժանումը կամ նույն մասնագիտության երկվությունը գալիս է հին ժամանակներից:

Եվ այսպես, լրտե՞ս, թե՞ հետախույզ: Այս սիմբիոզը (համակեցություն) առանձին սրությամբ էր ընկալվում սառը պատերազմի տարիներին:

Մենք համոզված էինք, որ կապիտալի աշխարհի լրտեսները վխտում են մեր սիրելի ու անծայրածիր հայրենիքում` այն կործանելու ստոր նպատակով, իսկ Արևմուտքում սարսափում էին չեկիստներից, որոնք քայքայում էին ազատ աշխարհը` այնտեղ սոցիալիստական կարգեր հաստատելու համար:

Եվ այս համատեքստում մեր հետախույզը հերոսամարտիկ էր, հայրենիքի քաջազն զինվոր, իսկ այնտեղի ամեն տեսակի Բոնդերն ու Պինկերտոնները` վերջին ստահակներ և մարդասպաններ:

Այս բոլորով հանդերձ, տոտալիտար ռեժիմի պայմաններում խորհրդային բոլոր հետախույզների վրա կախված էր դամոկլան սուր ոչ միայն արտասահմանյան վտանգաշատ գործուղումների ժամանակ, այլև տանը:

Ստալինա-բերիական կասկածամտությունն ու անվստահությունը մեր հետախույզների անբաժան ուղեկիցներն են եղել, որոնց զոհը դարձան բազմաթիվ պրոֆեսիոնալ կադրեր, այդ թվում` հայազգի տաղանդավոր հետախույզներ: Ամենամեծ կորուստներից մեկը ռազմական ականավոր հետախույզ Ռիխարդ Զորգեն էր, որին երբ նա տապալվեց, փրկելու համար Մոսկվան մատը մատին չխփեց` չնայած ի վիճակի էր դա անել:

Զորգեն զոհվեց ճապոնական բանտում` մնալով լրտես և՛ Մոսկվայի, և՛ Տոկիոյի համար:

Համընդհանուր վախի պայմաններում լինում էին խորհրդային հետախույզներ, որոնք փախչում էր արտասահման և քաղաքական ապաստան խնդրում: Այս դեպքում նա, բնականաբար, համարվում էր հայրենիքի դավաճան և հետախույզից անմիջապես անցնում էր լրտեսի կարգավիճակի: Հասարակությունը նզովում էր դավաճանին, պետությունը հեռակա կարգով դատապարտում էր մահվան, ինչը ստալինյան տարիներին երբեմն հաջողվում էր ի կատար ածել:

Նույն պատկերն էր, երբ ՆԱՏՕ-ի երկրների հետախույզներն էին անցնում Խորհրդային Միություն. դա, սակայն, ավելի հազվադեպ էր տեղի ունենում:

Մինչդեռ ԽՍՀՄ-ը միշտ էլ հաճույքով է հյուրընկալել արևմտյան հատուկ ծառայությունների նախկին գործակալներին: Նրանցից ամենահիշարժանը բրիտանական լրտեսական ցանցի ղեկավար Կիմ Ֆիլբին էր:

Եվ ահա, այդ նշանավոր միջադեպից հիսուն տարի անց հետախուզական կրքերի սիրահարներն ականատես եղան մի նոր միջազգային սկանդալի, երբ ամերիկյան հետախուզության գործակալ Էդուարդ Սնոուդենը ԱՄՆ-ից փախավ Հոնգկոնգ` բացահայտելով պետական գաղտնիքներ, մասնավորապես` փաստեր հատուկ ծառայությունների կողմից հեռախոսային լսումների վերաբերյալ:

Ամերիկյան իշխանությունները հայտարարեցին, որ նա հայրենիքի դավաճան է, և եթե հայտնվի Նահանգներում, խստորեն կպատժվի, ընդհուպ կարող է ենթարկվել մահապատժի:

Հետո դեպքերը զարգացան, ինչպես լրտեսական ֆիլմերում է լինում:

Հոնգկոնգից երիտասարդ հետախույզ-լրտեսը հայտնվեց Մոսկվայի Շերեմետևո օդանավակայանի տարանցիկ ուղևորների սպասասրահում: Ու սկսվեց…

Սպիտակ տունը պահանջեց Սնոուդենի էքստրադիցիան (արտահանձնում), իսկ նախագահ Պուտինը նախ հայտարարեց, որ ամերիկացին կարող է մնալ Ռուսաստանում` պայմանով, որ դադարեցնի վնաս հասցնել «ամերիկյան գործընկերներին», հետո արեց «քայլ ձիով». նրան տվեց Ռուսաստանում ապրելու մեկ տարվա իրավունք: Դա Սնոուդենին փաստորեն ապահովում է փախստականի կարգավիճակ, որը, ՄԱԿ-ի կանոնադրությամբ, կդյուրացնի նրա հետագա ճակատագիրը և որևէ երկրում քաղաքական ապաստան ստանալու հնարավորությունը:

Ի դեպ, Ռուսաստանի նախագահի որոշումը միանգամայն համապատասխանում է միջազգային և մարդու իրավունքների սկզբունքներին: Հիշեք, թե քանի-քանի անգամ ամերիկացիները քաղաքական ապաստան են տվել մարդկանց, որոնց անվտանգությունը վտանգված է եղել իրենց երկրներում: Այնպես որ, Պուտինը նրանց վճարեց նույն դրամով:

Ռուսաստանի որոշումը կատարյալ փոթորիկ առաջացրեց ամերիկյան քաղաքական իստեբլիշմենտում: Հանրապետական կուսակցության «անգղներն» ու հենց Օբամայի կուսակցության ռադիկալները, ինչպես նաև Կոնգրեսը պահանջեցին նախագահից կտրուկ միջոցների դիմել` ռուս-ամերիկյան հարաբերությունները սառեցնելու և «վերաբեռնավորման» գործընթացը կասեցնելու համար, որն առանց այդ էլ տեղապտույտ է տալիս:

Առավել ծայրահեղական քաղաքական և պետական գործիչներն էլ հանդես եկան Պուտին-Օբամա սեպտեմբերին կայանալիք հանդիպումը չեղյալ հայտարարելու առաջարկով:

Ինքը` ԱՄՆ-ի նախագահը, այդպես էլ չարտահայտվեց իր հետախույզի կապակցությամբ, իսկ նրա թիմի ռեալ և սթափ մտածող անդամների կարծիքով, պետք չէ բոլոր ձվերը դնել մեկ զամբյուղի մեջ. երկու նախագահների հանդիպումը շատ ավելի կարևոր է, քան որևէ գործակալի կասկածելի արկածախնդրությունը: Նրանք հիշեցնում են, որ Պուտին-Օբամա հանդիպման օրակարգում են Սիրիայի պատերազմը, Իրանի միջուկային ծրագիրը, սպառազինությունների կրճատումը և այլ հրատապ ու կենսական հարցեր:

Մինչ պետական այրերը խաչաձևում են սուսերները, երկու երկրների քարոզչական մեքենաներն աշխատում են լրիվ թափով և մանիպուլացնում են հասարակ մարդկանց ուղեղներն ու վարքագիծը:

Արդյունքում Նահանգներում հասարակության կարծիքը կիսվել է: Մի մասը համարում է, որ Սնոուդենը դավաճան է, լրտես, մյուս մասի կարծիքով` նա մերկացրել է հատուկ ծառայությունների մեքենայությունները, ուրեմն ազնիվ մարդ է, այսինքն (մեր հոդվածի տրամաբանության սահմաններում)` մնում է հետախույզ, այլ ոչ թե դավաճան-լրտես:

Իսկ Ռուսաստանի համակրանքը Սնոուդենի նկատմամբ գրեթե կասկած չի հարուցում, և ռուսական հոգեբանությունն ու մենտալիտետը նրան զարդարում են զոհի ու հերոսի լուսապսակով:

Պարզվում է, որ ԿՀՎ-ի երեկվա գործակալը արդեն լրջորեն տարվել է ռուսական գրականության ու մշակույթի ուսումնասիրությամբ, սկսել է կարդալ Դոստոևսկի:

Եվ քանի որ Սնոուդենը գրեթե հերոս է, այն էլ խորհրդավոր հերոս, տասնյակ ռուս աղջիկներ նրան սիրային նամակներ են հղում: Իսկ Աննա Չապմանը, որը երեք տարի առաջ, կասկածվելով Ռուսաստանի օգտին լրտեսության մեջ, արտաքսվեց ԱՄՆ-ից, առաջարկում է իր ձեռքն ու սիրտը: Հետաքրքիր է, թե ինչ սերունդ կստացվեր երկու պրոֆեսիոնալների միությունից: Հավանաբար պատրաստի հետախույզ կծնվեր:

Եվ վերջում` կրկին լրտես-հետախույզ սիմբիոզի մասին: Պատմությունը ցույց է տալիս, որ իր երկիրը լքած գործակալն այլ երկնքի տակ երբեք երջանկություն չի գտնում: Արևմուտքից Խորհրդային Միություն անցած հետախույզներն իրենց դժբախտ են զգացել և հաճախ փրկություն են փնտրել խմիչքի գավաթում: Նույնը վերաբերում է Եվրոպայում կամ Ամերիկայում ապաստան գտած խորհրդային հետախույզներին:

Երդումը դրժած պրոֆեսիոնալը, վերջին հաշվով, դավաճան է: Իսկ դավաճանության խաչը ծանր է: Այդ ծանրությանը դիմանալը վեր է նորմալ մարդու հոգեկան կարողություններից:
ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄՆԵՐ
2223 reads | 06.08.2013
|
avatar

Մականուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2018 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com