ԱՇԽԱՐՀԱԿԱՐԳԻ ՉԻՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԱՅԱՑՔԱՅԻՆ ՊԱՏԿԵՐԱՑՄԱՆ ՀԱՐՑԻ ՇՈՒՐՋ ԱՄԵՐԻԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՉՈՒՆԻ ԹԵԼԱԴՐԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ, ՈՐ ՄԱՐԴԱՍԻՐԱԿԱՆ ԽՈՒՄԲ ՉՈՒՂԱՐԿԻ ՍԻՐԻԱ ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ (ԼՂՀ) ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ԱՄԲՈՂՋԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՃԱՆԱՉՄԱՆ ԱՌԿԱ ԱՆԿԱՍԵԼԻ ՀԻՄՔԵՐԸ ՎՃՌԱԿԱՆ ՓԱՇԻՆՅԱՆ. ՀԱՐՅՈՒՐԱՄՅԱԿՆԵՐ ԱՆՑ ՀԱՅ ԶԻՆՈՒԺԻ ԴՐՈՇԱԿԸ՝ ՍԻՐԻԱՅՈՒՄ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԱՅՑԻՑ ԱՌԱՋ ԽՈՐՀՐԴԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ԻՐԱՆ Է ՀՐԱՎԻՐՎԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԻ ՆԱԽԱԳԱՀԸ ՓԱՇԻՆՅԱՆԻ՝ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ԳԱԼՈՒՑ ՀԵՏՈ ԱՇԽՈՒԺԱՑԵԼ Է ՀԱՆԴԻՊՈՒՄՆԵՐԻ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԸ, ԿՈՆՏԱԿՏ ԿԱ․ ԱՐՄԱՆ ՆԱՎԱՍԱՐԴՅԱՆԸ՝ ՓԱՇԻՆՅԱՆ-ԱԼԻԵՎ ՀԱՆԴԻՊՄԱՆ ՄԱՍԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԵՎՐՈՊԱՅԻ ՊԵՐՃԱՆՔԻ ԵՎ ԹՇՎԱՌՈՒԹՅԱՆ ԱՐԱՆՔՈՒՄ ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ ԳԱԱ-ՈՒՄ՝ ՆՎԻՐՎԱԾ ՀՐԱՆՏ ԴԻՆՔԻ ՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ 12-ՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑԻՆ ԻՆՉՈ՞Ւ ԵՆ ԵՐԿՈՒ ՄԱՅՐՑԱՄԱՔ ԴՈՒՐՍ ՄՆԱՑԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ VII. ԲԱՆԱԿՑԱՅԻՆ ԱՐՎԵՍՏ. ԵՐԲ ԴԻՄԱՑԻՆԴ ՔԵԶՆԻՑ ԹՈՒՅԼ Է ԿԱՄ ՈՒԺԵՂ

ՉԻՆԱՍՏԱՆԻ ԴԻՐՔՈՐՈՇՈՒՄՆ «ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԳԱՐՆԱՆ» ՆԿԱՏՄԱՄԲ (ՄԱՍ ԵՐԿՐՈՐԴ)
ԱՂԱՎՆԻ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի Արևելյան Ասիայի երկրների բաժնի ավագ գիտաշխատող, պատմական գիտությունների թեկնածու







ՍԿԻԶԲԸ՝ ՉԻՆԱՍՏԱՆԻ ԴԻՐՔՈՐՈՇՈՒՄՆ «ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԳԱՐՆԱՆ» ՆԿԱՏՄԱՄԲ

ՉԺՀ-ը ձգտում է տարածաշրջանի հետ հարաբերություններ զարգացնել ինչպես երկկողմ, այնպես էլ բազմակողմ դիվանագիտական ձեւաչափով: Պեկինն արաբական պետությունների հետ համագործակցում է Չին-արաբական համագործակցության համաժողովի, Պարսից ծոցի արաբական պետությունների համագործակցության խորհրդի և Չին-աֆրիկյան համագործակցության ֆորումի շրջանակներում: Չինաստանը կայուն երկկողմ հարաբերություններ է զարգացնում ոչ միայն տարածաշրջանի ռազմավարական նշանակությամբ երկրների, այլ Չինաստանի համար էներգետիկ հետաքրքրություն չներկայացնող եւ ռազմավարական առումով կարևորություն չներկայացնող երկրների հետ: Պեկինը ձգտում է ՄԱ-ում հնարավորինս ընդլայնել իր տնտեսական ներկայությունը տարածաշրջանի երկրների հետ առեւտրային կապերի զարգացման միջոցով և շահագրգռված է ոչ միայն ՄԱ-ի երկրների տնտեսություններում հնարավորինս մեծ չափով ներդրումներ իրականացնելու մեջ, ընդ որում, առանց քաղաքական նախապայմանների, այլ խրախուսում է սեփական տնտեսության մեջ մերձավորարեւելյան, հատկապես արաբական երկրների կողմից իրականացվող կապիտալ ներդրումները:

Պեկինն աստիճանաբար անկախություն է ձեռք բերում ոչ միայն իր մերձավորարևելյան քաղաքականության ամրապնդման, այլև տարածաշրջանի քաղաքական գործընթացների վրա իր ազդեցության միջոցների ընտրության հարցում: Հարկ է նկատել, որ Չինաստանը նման քաղաքական և տնտեսական հաջողությունների է հասել նվազագույն ռեսուրսներով` միաժամանակ ձեռնպահ մնալով բարձր հռետորությունից և ցուցադրական գործողություններից:

Այս առումով մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում 2011թ. սկզբից ի վեր Հյուսիսային Աֆրիկայում և ՄԱ-ում տեղի ունեցող իրադարձությունները, որոնք բնավ չէին կարող անտարբեր և անմասն թողնել Պեկինին: Նախ նշենք, որ չին փորձագետներն իրենց նախնական գնահատականներում անկարգությունների պատճառները հիմականում պայմանավորում էին ՀԱ-ի և ՄԱ-ի երկրների քաղաքական համակարգերով ու սոցիալական հակասություններով, ինչպես նաև տնտեսության և աշխատանքի զբաղվածության բարդ իրավիճակով, մշակութային ու կրոնական հիմնախնդիրներով, արտաքին միաջմտությամբ և այլ գործոններով: Չին փորձագետների համաձայն` նոր պայթյունը երկար ժամանակ կուտակված հին խնդիրների հետ մեկտեղ ի դերև հանեց տարածաշրջանում զարգացման մոդելի ձևափոխության միտումներն ու անխուսափելիությունը: Գործնականում Չինաստանը բախվեց արագ փոփոխվող զարգացումների հետ և ստիպված էր հարմարեցնել իր արտաքին քաղաքականությունն ընթացիկ իրավիճակների հետ: Չինական ԶԼՄ-ները կարճաժամկետ շփոթությունից հետո դրանք անվանեցին «արաբական սոցիալական և քաղաքական հուզումներ»: Իսկ ավելի ուշ, չինական ԶԼՄ-ներում շրջանառության մեջ դրվեցին «արաբական գարուն» և «արաբական հեղափոխություն» եզրույթները:

Սակայն Պեկինին մտահոգում էին ոչ միայն այդ երկրների հետ Չինաստանի հարաբերությունների հեռանկարի հետ կապված խնդիրները, որոնց մի մասի հետ ՉԺՀ-ի հարաբերությունները հասնում են ռազմավարական մակարդակի, այլ մերձավորարևելյան զարգացումների վարակիչ անդրադարձը սեփական երկրում: Այդ իսկ պատճառով Պեկինն անհապաղ միջոցներ ձեռնարկեց Չինաստանի ներսում հնարավոր զարգացումների կանխարգելման և ներքին կայունության ապահովման, ինչպես նաև տարածաշրջանում իր աճող տնտեսական և քաղաքական շահերի պաշտպանության ուղղությամբ: Դրանք միտված էին արաբական աշխարհում տեղի ունեցող անկանխատեսելի և անկասելի թվացող իրադարձությունների արդյունքում ՉԺՀ-ի տնտեսական կորուստների նվազեցմանը:

ՉԺՀ-ի կառավարությանը մտահոգում էր չին ազգաբնակչության շրջանում սոցիալական լարվածության հնարավոր աճը` կապված բնակարանային հարկերի, սննդամթերքի և էներգիայի գների բարձրացման հետ: Այս իսկ պատճառով ՉԺՀ-ի նախագահ Հու Ձինթաոն նահանգային և նախարարական մակարդակի պաշտոնատար անձանց հետ հանդիպման ընթացքում հայտնեց, որ անհրաժեշտ է լուծել "առկա խնդիրները, որոնք կարող են վտանգել հասարակության ներդաշնակությունն ու կայունությունը": Նախագահը հայտարարեց, որ պետք է ժողովրդին առավել որակյալ սոցիալական ծառայություններ մատուցել և բարելավել համացանցի տեղեկատվության կառավարումը` "հասարակական կարծիքն ուղղորդելու նպատակով":

Խնդիրն այն է, որ համացանցի միջոցով երկրի բնակիչներին կոչ էր արվում հանդես գալ "Հասմիկի հեղափոխության" անվան տակ` իշխանություններին ներկայացնելով "սննդի, բնակապահովման, աշխատանքի, արդարության, ազատության, ժողովրդավարության, քաղաքական բարեփոխումների, բազմակուսակցական կառավարման և այլ" պահանջներ:

Փետրվարին իրավապահ մարմինները ստիպված եղան ցրել Չինաստանի մեկ տասնյակից ավելի քաղաքներում, այդ թվում Պեկինում ու Շանհայում կազմակերպված չլիազորված ցույցերը, որոնց ընթացքում ձերբակալվեց հարյուրից ավելի ակտիվիստ: ՉԺՀ-ի նախագահը հրահանգավորեց խստացնել համացանցի նկատմամբ վերահսկողությունը: Իշխանությունները սահմանափակեցին զանգվածային բողոքներով համակված երկրներից ստացվող փողոցային ելույթների վերաբերյալ լրահոսքը: Անկասկած, վերոնշյալ երկրների և չինացի ցուցարարների հնչեցրած դժգոհությունների միջև բազմաթիվ ընդհանրություններ կային, սակայն Պեկինին հաջողվեց խիստ վերահսկողություն սահմանել ԶԼՄ-երի, համացանցի և այլ ֆորումների նկատմամբ, ինչը բարդություններ ստեղծեց զանգվածային ցույցերի կազմակերպման համար:

Ակնհայտորեն հորդորելով զանգվածներին չենթարկվել կապիտալիստական Արևմուտքի սադրանքներին, չինական հայտնի վերլուծական կենտրոնները հանդես եկան "Արևմտյան դավադրության վերաբերյալ նախազգուշացումներով` վերջիններիս նպատակ հայտարարելով զարգացող Չինաստանի թուլացումը` սկսած ռազմական զսպումից մինչև "ժողովրդավարական իդեալների տարածումը": Վերջիններիս կարծիքով` Պեկինին վարկաբեկելու ու սանձելու նպատակով Վաշինգտոնը գործի էր դրել իր ռազմավարական լծակները`"արժեքային համակարգն ու փափուկ ուժը":

Անշուշտ, ՀԱ-ում ու ՄԱ-ում բողոքի ցույցերն ու հեղաշրջումները լուրջ փորձություն դարձան նաև Չինաստանի արտաքին քաղաքականության համար, որի գլխավոր սկզբունքն է չմիջամտության հայեցակարգը: Հատկապես "չմիջամտության քաղաքականությունն” է Պեկինն ընդգծում որպես իր արտաքին քաղաքականության անկյունաքար (և ոչ միայն ՄԱ-ում)` այն համարելով իբրև գլխավոր երաշխիք տարածաշրջանային և գլոբալ կայունության պահպանման գործում` միաժամանակ զուգահեռներ տանելով "Չինաստանի ներքին գործերին չմիջամտության” հետ այնպիսի զգայուն հարցերում, ինչպիսին Թայվանի ու Տիբեթի հիմնախնդիրներն են: Պեկինը պնդում է, որ պետք է հետամուտ լինել այլ պետությունների ներքին գործերին չմիջամտության սկզբունքին` միաժամանակ ընդգծելով Չինաստանի շահերի պաշտպանության անհրաժեշտությունը: Այդ պատճառով էլ սկզբնական շրջանում Չինաստանը ձգտում էր հնարավորինս հեռու մնալ հակամարտությունների նկատմամբ որևէ գնահատականներից` սահմանափակվելով միայն հակամարտող կողմերին հաշտություն կնքելու և խաղաղությունը վերականգնելու կոչերով:

Թունիսյան իրադարձությունների սկզբում Պեկինը, հայտնվելով բարդ իրավիճակում, ի տարբերություն Արևմուտքի, հիմնականում ձեռնպահ էր մնում որևէ մեկնաբանություններից և գնահատականներից: Ավելին, հուզումների սկզբնական փուլում Պեկինում փորձում էին խնդրին առանձնահատուկ ուշադրություն չդարձնել` մասամբ երկրի զարգացումների վերաբերյալ հստակ պատկերացումների բացակայության պատճառով: Թունիսից Բեն Ալիի հեռանալուց հետո միայն, պաշտոնական Պեկինը հայտնեց, որ «Թունիսը Չինաստանի բարեկամն է: Չինաստանը մտահոգված է թունիսյան իրադարձություններով և հույս է հայտնում, որ երկրում կայունությունը հնարավորինս կարճ ժամկետում կվերականգնվի»: Թունիսում նոր կառավարության հաստատումից հետո պաշտոնական Պեկինը հանդես եկավ թունիսցի ժողովրդի ընտրությունը հարգելու և Թունիսի հետ ավանդական բարեկամական հարաբերությունները խորացնելու ցանկության, ինչպես նաև Թունիսի հետագա զարգացման նպատակով 6 մլն ԱՄՆ դոլարի անվարձահատույց օգնություն տրամադրելու վերաբերյալ ՉԺՀ-ի կառավարության մտադրության վերաբերյալ հայտարարություններով: Փաստորեն` արագ արձագանքելով երկրում նոր վարչախմբի փոփոխությանը, Չինաստանը հաջող անցում կատարեց Թունիսի նոր կառավարության ճանաչման հարցում:
ՃԳՆԱԺԱՄԱՅԻՆ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ
2597 reads | 20.08.2013
|
avatar

Մուտքանուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2019 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com