ԱՇԽԱՐՀԱԿԱՐԳԻ ՉԻՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԱՅԱՑՔԱՅԻՆ ՊԱՏԿԵՐԱՑՄԱՆ ՀԱՐՑԻ ՇՈՒՐՋ ԱՄԵՐԻԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՉՈՒՆԻ ԹԵԼԱԴՐԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ, ՈՐ ՄԱՐԴԱՍԻՐԱԿԱՆ ԽՈՒՄԲ ՉՈՒՂԱՐԿԻ ՍԻՐԻԱ ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ (ԼՂՀ) ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ԱՄԲՈՂՋԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՃԱՆԱՉՄԱՆ ԱՌԿԱ ԱՆԿԱՍԵԼԻ ՀԻՄՔԵՐԸ ՎՃՌԱԿԱՆ ՓԱՇԻՆՅԱՆ. ՀԱՐՅՈՒՐԱՄՅԱԿՆԵՐ ԱՆՑ ՀԱՅ ԶԻՆՈՒԺԻ ԴՐՈՇԱԿԸ՝ ՍԻՐԻԱՅՈՒՄ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԱՅՑԻՑ ԱՌԱՋ ԽՈՐՀՐԴԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ԻՐԱՆ Է ՀՐԱՎԻՐՎԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԻ ՆԱԽԱԳԱՀԸ ՓԱՇԻՆՅԱՆԻ՝ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ԳԱԼՈՒՑ ՀԵՏՈ ԱՇԽՈՒԺԱՑԵԼ Է ՀԱՆԴԻՊՈՒՄՆԵՐԻ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԸ, ԿՈՆՏԱԿՏ ԿԱ․ ԱՐՄԱՆ ՆԱՎԱՍԱՐԴՅԱՆԸ՝ ՓԱՇԻՆՅԱՆ-ԱԼԻԵՎ ՀԱՆԴԻՊՄԱՆ ՄԱՍԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԵՎՐՈՊԱՅԻ ՊԵՐՃԱՆՔԻ ԵՎ ԹՇՎԱՌՈՒԹՅԱՆ ԱՐԱՆՔՈՒՄ ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ ԳԱԱ-ՈՒՄ՝ ՆՎԻՐՎԱԾ ՀՐԱՆՏ ԴԻՆՔԻ ՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ 12-ՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑԻՆ ԻՆՉՈ՞Ւ ԵՆ ԵՐԿՈՒ ՄԱՅՐՑԱՄԱՔ ԴՈՒՐՍ ՄՆԱՑԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ VII. ԲԱՆԱԿՑԱՅԻՆ ԱՐՎԵՍՏ. ԵՐԲ ԴԻՄԱՑԻՆԴ ՔԵԶՆԻՑ ԹՈՒՅԼ Է ԿԱՄ ՈՒԺԵՂ

ԱՈՒԴԻՈԱՆԱԼԻՏԻԿԱ. ԻՆՉՈ՞Ւ ԵՆ 21-ՐԴ ԴԱՐԻ ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՄԻՋՈՒԿԱՅԻՆ ԶԵՆՔ ՓՆՏՐՈՒՄ
ՄՀԵՐ ՍԱՀԱԿՅԱՆ
Նանջինգի համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի ասպիրանտ,  ՉԻՆԱՍՏԱՆ











 

Ի՞նչու են 21-րդ դարում բազմաթիվ երկրներ իրենց անվտանգության ապահովումը կապում միջուկային զինանոցի հետ: Ինչո՞ւ որոշ երկրներ կրճատում կամ հրաժարվում են միջուկային զենքից, իսկ մյուսները, դուրս գալով Միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրից (ՄԶՉՊ)-ից, ստեղծում են սեփականը: Որո՞նք են միջուկային զենքի և տեխնոլոգիաների տարածման հնարավոր սպառնալիքները: 

Դեռ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմից հետո բազմաթիվ երկրներում հետևյալ հարցն առաջացավ, թե ինչո՞ւ պետք է ԽՍՀՄ-ը, ԱՄՆ-ը տիրապետեն միջուկային զենքին, իսկ իրենք՝ ոչ: Երկար բանակցություններից հետո` Ֆրանսիան , Անգլիան, Չինաստանը պատրաստեցին սեփական ատոմային ռումբը, իսկ Գերմանիան ու Ճապոնիան համաձայնեցին չստեղծել, քանի որ ԱՄՆ-ը խոստացավ պատսպարել նրանց սեփական միջուկային անձրևանոցի ներքո: ԽՍՀՄ-ն էլ Վարշավայի պակտի դաշնակիցներին, Կորեայի Ժողովրդական Ժողովրդվարական Հանրապետությանը (ԿԺԺՀ), խոստացավ պաշտպանել միջուկային հարձակումներից: 

Սառը պատերազմի ավարտը կարծես պետք է ազդարարեր միջուկային սպառազինությունների ավարտը: Այս համատեքստում կարևոր էր Ռուսաստանի ու ԱՄՆ-ի միջև 2002թ. կնքված Մոսկվայի պայմանագիրն (SORT) ու 2009թ. Պրահայում կնքված Նոր մեկնարկ (New Start) պայմանագիրը, որոնցով կողմերը պայմանավորվեցին կրճատել միջուկային ռազմավարական հարձակողական զենքերը: Երկու միջուկային հսկաների այս քայլերը կարծես պետք է վարակիչ լինեին մյուս երկրների համար, բայց ԽՍՀՄ փլուզումից հետո որբացած ԿԺԺՀ-ն 2003-ին հայտարարեց, որ դուրս է գալիս Միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրից ու երեք անգամ միջուկային զենք փորձարկեց: 

Սա պատճառ կարող է լինել, որ նրա օրինակին հետևեն Հեռավոր Արևելքի այլ երկրներ: Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության (ԱԷՄԳ) զեկույցները հուսադրող չեն նաև Իրանի պարագայում: Ըստ ԱԷՄԳ-ի, ԱՄՆ-ի ու Իսրայելի անվտանգության ծառայությունների տվյալների ՝ Իրանը ևս մոտ է միջուկային զենք պատրաստելուն: Իսկ ինչո՞ւ է Իրանը ցանկանում ստեղծել սեփական միջուկային զինանոցը: 

Իրանը 1979թ. Իսլամական հեղափոխությունից հետո հակամարտության մեջ է ԱՄՆ-ի ու Իսրայելի հետ: ԱՄՆ-ի օգնությամբ Իսրայելի ձեռք բերած միջուկային մարտագլխիկները` Թեհրանում ընկալվում են որպես անմիջական սպառնալիք: Սա է այն առաջնահերթ պատճառը, որի հետևանքով Իրանը ձեռնամուխ եղավ միջուկային տեխնոլոգիաների հետազոտման գործին ու միջուկային զենք ստեղծելու գաղափարին: 

Եթե ԿԺԺՀ-ին ու Իրանին ավելացնենք «Միջուկային ակումբի» ոչ ավանդական անդամներին՝ Իսրայելին, Պակիստանին, Հնդկաստանին, ապա Մերձավոր Արևելքից Հեռավոր Արևելք ընկած տարածաշրջանը ևս գտնվում է միջուկային սպառազինությունների մրցավազքի թատերաբեմ դառնալու վտանգի առջև: Իսկ ինչու՞ են 21-րդ դարի պետությունները անվտանգության հարցերը կարգավորելու գործում նախապատվությունը տալիս միջուկային զենքի՞ն: 

Պետությունները միջուկային զենք են ստեղծում հետևյալ պատճառներով. 

I. Հակառակորդի հնարավոր հարձակումը զսպելու համար: 

II. Միջուկային զենքը սակարկությունների առարկա դարձնելու համար կամ բանակցություններում ճնշումներ գործադրելու համար: 

III. Սեփական ռեժիմի անվտանգությունն ապահովելու համար: 

IV. Ներքին լսարանին հավատացնելու, որ երկիրը զարգացած ու հզոր է: 

V. Սեփական անկախությունն ապահովելու ու մյուս երկրների միջուկային անձրևանոցից կախում չունանալու համար: 

 Կարելի է փաստել, որ Միջուկային զենքի չտարածման պայմանագիրը սպառել է իրեն ու լուրջ բարեփոխումների կարիք ունի, քանի որ չկարողացավ հանդիսանալ այն իրավական հիմքը, որը հնարավորություն կտար կասեցնել միջուկային զենքի ու տեխնոլոգիաների տարածումը: 

21-րդ դարում, երբ տարածվում է ահաբեկչությունը, միջազգային հանրությունը պետք է շարունակի միջուկային սպառազինությունների կրճատման ու ոչնչացման աշխատանքերը, որպեսզի աշխարհում բացառվի միջուկային զենքի կիրառմամբ որևիցե ահաբեկչական գործողություն, ինչը կարող է ծանր հետևանքներ թողնել մարդկության հետագա զարգացման վրա:

ՃԳՆԱԺԱՄԱՅԻՆ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ
1998 reads | 13.07.2014
|
avatar

Մուտքանուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2019 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com