ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՆԱԽԱՐԱՐՆ ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՀԱՄԱՐ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ ՁևԱՎՈՐԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ԱՐԱ ՊԱՊՅԱՆԻՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԼՈԲԲԻՆ ԻՍՐԱՅԵԼՈՒՄ ՍԽԱԼ ՈՒՂՂՈՒԹՅԱՄԲ Է ԱՇԽԱՏՈՒՄ. ՊԵՏՔ Է ԶԱՐԳԱՑՆԵԼ ՀԱՅ-ԻՍՐԱՅԵԼԱԿԱՆ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ. ԱՎԻԳԴՈՐ ԷՍԿԻՆ «ԼԻԲԱՆԱՆԱՀԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ ՎՏԱՆԳՎԱԾ Է, ՆԵՐԳԱՂԹ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԵՔ». ԿՈՉ ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆԸ «Տարածքների հանձնման հարցը պետք է բացարձակապես դուրս գա մեջտեղից». Արման Նավասարդյան ԻԻՀ և ՀԱՅԵՐԻ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆԻ ՎԱՐՉԱՊԵՏ ԸՆՏՐՎԵԼՈՒ ԿԱՊԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ ԳԵՏԱՆՑԻ ԺԱՄԱՆԱԿ ՓՈԽՈՒՄ ԵՆ ԱՎԱՆԱԿՆԵՐԻՆ. հարցազրույց դեսպանի հետ հայաստանյան իրադարձությունների մասին ՄՀԵՐ ՍԱՀԱԿՅԱՆԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՐԵՑ ԻՐ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄՈՍԿՎԱՅԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ ԱՍԻԱՅԻ և ԱՖՐԻԿԱՅԻ ԵՐԿՐՆԵՐԻ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏՈՒՄ ՄԻԶԵԼ ՔԱՄՈՒ ԴԵՄ. ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԸ ՆԵՐՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

ԻՊ-Ի ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆՈՒՄ ԿԱՐՈՂ Է ՀԱՅՏՆՎԵԼ ՆԱԵՎ ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ԿՈՎԿԱՍԸ, ՔԱՆԻ ՈՐ ԱՅՆ ՍԱՀՄԱՆԱԿՑՈՒՄ Է ՌԴ-ԻՆ
«Նորավանք» հիմնադրամի Քաղաքական հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավար, ավագ փորձագետ Կարեն Վերանյանի խոսքով՝ իսկապես անտեղի չեն այն մտահոգությունները, որ «Իսլամական պետություն» խմբավորման ուշադրության կենտրոնում կարող է հայտնվել նաև Հարավային Կովկասը, որի կարևորությունը էապես մեծանում է, քանի որ տարածաշրջանը անմիջապես սահմանակցում է Ռուսաստանին և, մասնավորապես ոչ այնքան կայուն Հյուսիսային Կովկասին: ԻՊ-ի ներկայիս գործունեության մասին Tert.am-ի՝ Կարեն Վերանյանի հետ հարցազրույցը՝ ստորև:

-Պարո՛ն Վերանյան, «Իսլամական պետությունը», կարելի է ասել, ուներ քաղաքական աստառ և ենթադրում էր արաբական խալիֆայության վերստեղծում: Արդյոք հիմա՞ էլ նպատակներն ու համոզումները նույնն են մնացել:

-Առհասարակ խոսելով ԻՊ-ի մասին, նախ և առաջ անհրաժեշտ եմ համարում նշել, որ այն աշխարհաքաղաքական հերթական նախագիծն է, որն արդյունավետ գործիք է ծառայում այս կամ այն երկրի կամ ռազմաքաղաքական տարբեր կազմակերպությունների համար` իրենց քաղաքական ու տնտեսական դիրքերն ու շահերը ամրապնդելու այս կամ այն տարածաշրջանում: Բայց այս հարցում զուտ քաղաքական ենթատեքստից զատ, գոյություն ունի նաև խնդրի խորքային այլ նշանակություն, այն է` ԻՊ և նրան նախորդած ահաբեկչական կազմակերպությունները ունեն հակաքաղաքակրթական համատեքստ: Մենք ականատես ենք լինում ցեղասպանության, քաղաքակրթությունների ու մշակութային արժեքների ոչնչացման ձեռագրի:

Պետք է նշել, որ մերօրյա ժամանակներում փոխվել են պատերազմի վարման մեթոդները, մեխանիզմները, փոխվել են նաև պատերազմ վարող սուբյեկտները: Եթե նախկինում պատերազմները հիմնականում վարում էին պետությունները` լայնածավալ պատերազմական մեթոդներով, ապա ներկայում ռազմական գործողություններ իրականացվում են տարածաշրջանային տարբեր ռազմականացված խմբավորումների կողմից, որոնք չունեն գաղափարական հիմնավորումներ և առաջնորդվում են զուտ ֆինանսական մոտիվացիայով:

Նման խմբավորումները տարբեր խողովակներով ֆինանսական աջակցություն են ստանում մի շարք երկրներից, որոնք այս կամ այն գործողությամբ ձգտում են առաջ մղել իրենց շահերը: Այս առումով, խոսելով ԻՊ նպատակների մասին, վերջինիս առաքելության և համոզմունքների վերաբերյալ կարծիք կազմելու համար առաջնակարգ հարկավոր է պարզել այդ խմբավորման ֆինանսական աղբյուրները և հասկանալ խմբավորմանը ֆինանսավորող երկրների աշխարհաքաղաքական ու տնտեսական շահերը:

-Ժամանակին ԻՊ-ի ցանկալի խալիֆայության քարտեզն էր գծվել: Այստեղ, կարծեմ, մտնում էին նաև՝ Հայաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը: Եթե հաշվի ենք առնում ԻՊ-ի վերջին գործողությունները՝ ի՞նչ կարող ենք ենթադրել՝ ի՞նչ ուղղություններ է հիմա նա ընտրել: Աշխարհի ո՞ր հատվածներն է հիմա նա վերահսկում:

- Եթե նկատել եք, ԻՊ առավել արդյունավետ գործունեություն է ծավալում առավել անկայուն տարածաշրջաններում, ինչպիսիք են Մերձավոր Արևելքը, Միջին Ասիան և այլն: Այո, դուք իրավացի եք, Հարավային Կովկասը շարունակում է գտնվել խմբավորման ուշադրության կենտրոնում` որպես Մեծ Մերձավոր Արևելքի կարևորագույն տարածաշրջան, և բնականաբար, հնարավորության դեպքում ԻՊ-ը մեծ հաջողությամբ կփորձի գործողություններ իրականացնել նաև մեր տարածաշրջանում: Ավելին, Հարավային Կովկասը գտնվում է Թուրքիայի անմիջական հարևանությամբ, մի երկրի, որտեղ նոր չէ դրված պետության կազմաքանդման գործընթացը, ականատես ենք լինում գրեթե ամենօրյա ռազմական գործողությունների, որոնք իրականացվում են Թուրքիայի պետական ուժերի և քրդական շարժումների միջև, երկիր, որը զգալի ֆինանսական և քաղաքական աջակցություն է ցուցաբերում ԻՊ խմբավորմանը, ուստի պաշտոնական Անկարան հնարավորության դեպքում կարող է փորձեր կատարել երկրում առկա անկայունությունը դեպի Հարավային և Հյուսիսային Կովկաս տեղափոխելու ուղղությամբ: Հայտնի է, որ վերջին շրջանում Սիրիայում և Իրաքում ԻՊ ահաբեկչական խմբավորումը կրում է զգալի մարդկային և դիրքային կորուստներ: Այդ դիրքային անհաջողությունները փոխհատուցելու, Սիրիայում և Իրաքում ԻՊ դեմ կենտրոնացված հակաահաբեկչական ուժերը ապակենտրոնացնելու նպատակներով ԻՊ-ը ներկայում փորձում է ապակայունացման օջախներ ձևավորել այլ տարածաշրջաններում, որտեղ ահաբեկչական խմբավորումը ավանդաբար լուրջ առաջընթաց չի ունեցել:

Այս համատեքստում, իսկապես անտեղի չեն այն մտահոգությունները, որ խմբավորման ուշադրության կենտրոնում կարող է հայտնվել նաև Հարավային Կովկասը, որի կարևորությունը էապես մեծանում է, քանի որ տարածաշրջանը անմիջապես սահմանակցում է Ռուսաստանին և, մասնավորապես ոչ այնքան կայուն Հյուսիսային Կովկասին: Հավելեմ նաև, որ ԻՊ խմբավորումը վերջին շրջանում ակտիվություն է ցուցաբերում, մասնավորապես Աֆղանստանում և տարբեր աղբյուրների հավաստմամբ, ունի որոշակի դիրքային հաջողություններ: Ի դեպ, Աֆղանստանում խմբավորման արմատավորումը նույնպես կարող է լուրջ վտանգ ներկայացնել ՌԴ անվտանգության ապահովման տեսանկյունից:

-Եվրոպայում ահաբեկչությունների կազմակերպումը ԻՊ-ին ի՞նչ է տալիս:

-Ինչպես արդեն նշեցի, ունենալով դիրքային ու մարդկային լուրջ կորուստներ Սիրիայում և Իրաքում` Իսլամական պետություն խմբավորումը ձգտում է գործունեության համար ընտրել նորանոր օջախներ, ինչպիսին Եվրոպան է: Օրերս Բարսելոնայում տեղի ունեցած ահաբեկչությունը, որը հատուկ ծրագրված էր այդ երկրի համար զբոսաշրջության ամենաակտիվ ժամանակաշրջանում, կրկին ստանձնեց ԻՊ խմբավորումը: Ամենացավալին այն է, որ ահաբեկչության հետևում կանգնած են երիտասարդ մուսուլմաններ, որոնցից մի քանիսը, եթե չեմ սխալվում, նույնիսկ անչափահաս էին: Հատկանշական է, որ Եվրոպայում վերջին մի քանի տարիների ընթացքում իրականացված ահաբեկչությունների կազմակերպիչները, որպես կանոն, ուսում են ստացել եվրոպական դպրոցներում ու բուհերում: Սա ևս մեկ անգամ ցույց է տալիս, որ Եվրոպա ներգաղթած մուսուլմանների զգալի մասը գաղափարապես և սոցիալապես այդպես էլ չի ինտեգրվում եվրոպական հասարակությունում: Այս տեսանկյունից, Եվրոպան կանգնած է անվտանգության ապահովման լրջագույն խնդրի առջև, սա իր հերթին առաջիկա տարիներին անպայմանորեն հանգեցնելու է Եվրոպայում ազգայնական շարժումների առաջխաղացմանը: Ինչևէ ավելացնեմ, որ Եվրոպայում իրականացնելով ահաբեկչություններ` այդ ընթացքում ԻՊ-ը հնարավորություն է ստանում ժամանակավորապես վերականգնելու և մոբիլիզացնելու իր ռեսուրսները` առավել նպատակային և թիրախավորված գործողություններ վարելու համար:

-Հայտնի թեզ էր, որ ԻՊ-ի հովանավորյալը Արևմուտքն է: Ձեր կարծիքով որքանո՞վ է իրատեսական այդ վարկածը: Կարո՞ղ ենք ասել, որ «օձը իրեն տաքացնողին է» կծում:

- Այո, դուք իրավացի եք, ահաբեկչական այս խմբավորման հետևում կանգնած են արևմտյան որոշակի ուժեր, որոնք տարբեր անօրինական խողովակներով ֆինանսական ու քաղաքական զգալի աջակցություն են ցուցաբերում վերը հիշատակված խմբավորմանը` հիմնական նպատակներից է Ռուսաստանից սահմանակից շրջաններում ստեղծել ապակայունացման օջախներ:
Հայտնի է, որ վերջին տարիներին Ռուսաստանը կարողանում է մոբիլիզացնել իր ֆինանսական ու մտավոր ռեսուրսները, էապես մեծացել է Ռուսաստանի միջազգային կշիռը, ինչը մեղմ ասած, ձեռնտու չէ արևմտյան առաջատար ուժերին: Սակայն սա ամենը չէ, ԻՊ խմբավորման թիրախ դարձած տարածաշրջաններում այնպիսի քաոս է ստեղծվել, որ ահաբեկչական խմբավորումը ֆինանսական-քաղաքական աջակցություն է ստանում նաև, մասնավորապես մերձավորարևելյան տարածաշրջանի երկրների ու ռազմականացված խմբավորումների կողմից, որոնք նույնպես փորձում են ԻՊ-ի հետ համագործակցությամբ լուծել իրենց տարածաշրջանային խնդիրները:

-Նկատելի է, որ ԻՊ-ի մարտավարության փոփոխություններ կան: Ժամանակին օրինակ, եթե ավելի ծայրահեղ քայլերի էին դիմում՝ ինքնաթիռ գողանալ, շենքեր պայթեցնել և այլն, ապա հիմա մարդաշատ վայրերում պարզապես մեքենաներով վրաերթեր են կազմակերպում և այլն: Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչ է դա նշանակում՝ռեսուրսների, մարդկանց քչություն, թե դրա հետևում այլ պատճառներ կարող են լինել:

- Դուք ճիշտ նկատեցիք, փոխվել է խմբավորման մարտավարությունը: Ներկայում խմբավորման առաջնորդները ձգտում են ահաբեկչություններ կազմակերպել մարդաշատ վայրերում ավտոբուսների, բեռնափոխադրող մեքենաների, ավտոմեքենաների միջոցով մխրճվելով հոծ բազմությունների մեջ: Ինչպես դուք նշեցիք, սա կարող է մասամբ պայմանավորված լինել Իսլամական պետություն խմբավորման ֆինանսական կամ մարդկային ռեսուրսների սակավության հետ: Սակայն, ըստ իս, խմբավորման մարտավարության փոփոխությունը վկայում է այն մասին, որ ահաբեկիչներն ընտրել են առավել արդյունավետ պայքարի միջոց` փոքր ռեսուրսներով հանել մեծ աղմուկ և ստեղծել վախի մթնոլորտ հասարակության շրջանում: Սա պատերազմի վարման ժամանակակից միջոցներից մեկն է, երբ միջադեպի շուրջ ստեղծված տեղեկատվական դաշտը հեռահար նպատակների մասով առավել ազդեցիկ է և վնասակար, քան բուն գործողությունը: Բացի այդ, իրականացնելով ահաբեկչություններ Եվրոպայի խոշոր քաղաքներում զբոսաշրջության ամենաակտիվ ժամանակաշրջանում` ահաբեկչությունների կազմակերպիչները լուծում են նաև այլ խնդիր` կրճատել դեպի Եվրոպա զբոսաշրջիկների հոսքերը և դրանով իսկ տնտեսական վնասներ պատճառել եվրոպական երկրներին:

-Պարոն Վերանյան, ըստ Ձեզ՝ ո՞վ և որտե՞ղ է պայքարում նրա դեմ: Եվ ընդհանրապես աշխարհն ի՞նչ է ուզում ԻՊ-ից:

- ԻՊ ահաբեկչական խմբավորման դեմ պայքար են մղում մի շարք երկրներ, որոնց թվում է նաև Միացյալ Նահանգները: Սակայն այստեղ կարևորագույն հարցն այն է, թե որքանով կարող է լինել հակաահաբեկչական պայքարն արդյունավետ, եթե դրան զուգահեռաբար խմբավորումը տարբեր տեսակի և տարբեր խողովակներով աջակցություն է ստանում մի շարք երկրների ու ռազմականացված խմբավորումների կողմից: Սա նշանակում է, որ խմբավորման դեմ իրականացվող հակաահաբեկչական պայքարը կարող է ցիկլավորվել և ձգվել տարիներ:

Դժբախտաբար, այսօր միջազգային հանրությունը միանշանակ կարծիք և դիրքորոշում չունի ԻՊ խմբավորման ոչնչացման հարցում: Մի բան է, երբ աշխարհի առաջատար պետությունները հայտարարում են խմբավորման ոչնչացման անհրաժեշտության մասին, լրիվ այլ բան` թե ինչ է իրականում տեղի ունենում մեզ հայտնի անկայուն տարածաշրջաններում, ինչպիսի լատենտային և բացահայտ գործունեություն են իրականացնում այս կամ այն ուժերը: Միջազգային հարաբերություններում դրսևորվող լարվածությունն ու անկայունությունը, երբ հակասությունների նոր ալիք է հասունանում ԱՄՆ և Ռուսաստանի միջև, հասունանում է կորեական նոր ճգնաժամ, բնականաբար, ԻՊ խմբավորումը միմիայն գործունեության նոր հնարավորություններ կարող է ստանալ ստեղծված իրավիճակում:
ՃԳՆԱԺԱՄԱՅԻՆ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ
495 reads | 01.09.2017
|
avatar

Մականուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2018 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com