ՄԻԵԴ-Ի ՎՃԻՌԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՎ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՓԱԽՍՏԱԿԱՆՆԵՐԻ ՓՈԽՀԱՏՈՒՑՄԱՆ ՀԱՄԱՐ ԵՐԿԱՐԱՏԵՎ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑ Է ՊԱՀԱՆՋՈՒՄ
ՄԻԵԴ-ի վճիռը Հայաստանի և Ադրբեջանի փախստականների համար անպայման պետք է կատարվի, այստեղ առկա է միայն փոխհատուցման մեխանիզմներիի մշակման խնդիրը: «Մեդիա կենտրոնում» տեղի ունեցած քննարկմանը այս հարցին են անդրադարձել «Ընդդեմ իրավական կամայականությունների» ՀԿ գործադիր տնօրեն, ՀՀ մարդու իրավունքների առաջին պաշտպան Լարիսա Ալավերդյանը և հայ փախստական Մինաս Սարգսյանի որդին՝ Վլադիմիր Սարգսյանը: Քննարկումը կազմակերպվել է Պատերազմի և խաղաղության լուսաբանման ինստիտուտի հայաստանյան գրասենյակի և Հանրային լրագրության ակումբի Մեդիա կենտրոն նախագծի նախաձեռնությամբ:

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) 2015-ի  հունիսի 16-ին բավարարել է Մինաս Սարգսյանի հայցն ընդդեմ Ադրբեջանի ու Էլխան Չիրագովի և այլոց հայցն ընդդեմ Հայաստանի՝ առաջարկելով երկու երկրների կառավարություններին ստեղծել մի մեխանիզմ, որի օգնությամբ ղարաբաղյան պատերազմի հետևանքով ունեզրկված այդ անձինք կկարողանան վերականգնել իրենց սեփականության իրավունքը և փոխհատուցում ստանալ:

ՄԻԵԴ-ը 1 տարի է տրամադրել երկու պետություններին մեխանիզմների մշակման և փոխհատուցման համար:

«Չեմ կարծում, որ մեկ տարի հետո գումարները կստանան, դա եկարատև գործընթաց է  լինելու: Եվ նշանակություն չունի միասին կտան, թե առանձին-առանձին, որովհետև խնդիրը այլ հարթության մեջ է: Երկու կողմը նախ պետք է փոխհատուցման ձևը որոշի»,-ասում է Ալավերդյանը:

Նա նշում է, որ չնայած այս երկար սպասված վճռին, ադրբեջանական ԶԼՄ-ներում արձագանքները բացարձակապես համաչափ չեն ուղղված ՄԻԵԴ-ի որոշմանը:

«Ադրբեջանը շեշտը դնում է մեկ այլ բանի վրա, որ տեսեք Հայաստանից են դա պահանջում, ուրեմն Հայաստանը օկուպացրել է Լեռնային Ղարաբաղի տարածքները: ՄԻԵԴ-ը իրապես դրան անդրադարձել է և կարող ենք ասել, որ լավ վիճակում ենք պատասխանի  դեպքում, որովհետև ԵԽԽՎ-ում էլ հարցեր բարձրացվեցին այս որոշումից ոգևորված, որ գրվեր, թե Հայաստանը օկուպացրել է ԼՂԻՄ-ը, բայց դա չմտավ և չի կարող մտնել ԵԽԽՎ-ի կողմից»,-ասում է Ալավերդյանը:

Նա ընդգծում է, որ ՄԻԵԴ-ը աշխատում է միայն ճանաչված պետությունների հետ, և դրանից ելնելով էլ Հայաստանին է ուղղված այս վճիռը:

Ալավերդյանը հղում է կատարում նաև փորձագիտական հաշվարկներին, որոնք դեռ 1990-ականներին կատարվել են Ադրբեջանում և նշում, որ հայերը  Ադրբեջանում թողել են ավելի շատ սեփականություն  (գույքային և ոչ գույքային արժեքներ), քան ադրբեջանցիները ՀՀ ԼՂՀ տարածքում:

«1994-1996 թթ-ին ես արել եմ հետազոտություն և հայերը Ադրբեջանի շենքային պայմաններում թողել են մեկ հազար բնակարան ավելի շատ, քան ադրբեջանցիները: Ինչքան շատ են փաստաթղթեր ներկայացնում, այնքան  հավաստի է ՄԻԵԴ-ի համար լինում, իսկ փոխհատուցման ձևը  պետությունը պետք  է որոշի, լինի դա նյութական փոխհատուցում, թե անձի վերադարձ այդ տարածք: Հասկանալով, թե  ինչքան դժվար և խճճված խնդիր է, դրա համար տրվել է մեկ տարի Ադրբեջանին և Հայաստանին, որպեսզի հնարքներ գտնեն և իրականացնեն  փոխհատուցման հարցը»,-նշում է Ալավերդյանը:

Նա առաջարկում է ստեղծել ազգային մակարդակով փորձագիտական մի խումբ, որը կուսումնասիրի , թե ինչ պատճառներով են թողել մարդիկ իրենց բնակավայրերը, որն է ավելի մեծ գումարային փոխհատուցում պահանջում, որը քիչ, և այդ եզրակացությունները հիմք կծառայեն իշխանությունների համար: Այդ ամենից հետո, ըստ Ալավերդյանի, կարող է ստեղծվել նաև միջազգային, կամ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջպետական մի հանձնախումբ:

2006-ին Ադրբեջանի դեմ ներկայացրած Մինաս Սարգսյանի հայցում ասված է, որ 1992-ին նա իր ընտանիքի հետ ստիպված թողել է Ղարաբաղի Շահումյանի շրջանի Գյուլիստան գյուղում գտնվող իր երկհարկանի տունը՝ ռազմական գործողությունների հետևանքով: Նույն ձևակերպմանը հանդիպում ենք Ադրբեջանի քաղաքացիների՝ ազգությամբ քուրդ Չիրագովների, Ջեբրայիլովների ու այլոց, Հայաստանի դեմ 2005-ին ներկայացրած հայցում՝ 1992-ին ստիպված թողել են Լաչինում գտնվող իրենց անշարժ գույքը՝ ռազմական գործողությունների պատճառով:

Եվ ահա 10 տարի անց հայցը բավարարվեց ՄԻԵԴ-ի կողմից, ինչը նախադեպային որոշում է:

Քննարկման մասնակից  Վլադիմիր Սարգսյանը, ով Մինաս Սարգսյանի որդին է, պատմում է, որ հայրը միշտ երազում էր վերադառնալ Գյուլիստան, ուր թողել էին իրենց ողջ ունեցվածքը:

«Ուզում էր պայքարած լիներ, դրա համար էլ դիմեց դատարան: Գյուղում ինչպես բոլորը, այնպես էլ մենք ունեինք տուն, անասուն, այգի:  Փոխհատուցումը չեմ պատկերացնում ինչպես պետք է անեն, բայց մեզ համար ուրախալին այն է, որ հաղթանակ ունեցանք՝ ընդդեմ Ադրբեջանի: Կցանկանայի մեր ժողովուրդը միասնական լինի, որ հաջողության հասնի, քանի որ այս դեպքում թե պետությունը, թե մեր իրավաբանները , բոլորս միասնական էինք ու արդյունքը արդեն կա»,-նշում է Սարգսյանը:

Ալավերդյանը հավելում է, որ այս հարցով 600 դիմում կա Հայաստանից և 400 դիմում Ադրբեջանից, որոնք ուղարկվել են ՄԻԵԴ:

«Ընդհանուր առմամբ ՄԻԵԴ-ը ստացել է հազարից ավել դիմումներ երկու կողմից: Բայց այդ նախադեպային որոշումը ունենալուց հետո պետք չէ, որ մյուս բոլորն էլ դիմեն ՄԻԵԴ: Դա արդեն կարող են ազգային դատական ատյաններում այդ հարցերը լուծել»,-նշեց Ալավերդյանը:

Անդրադառնալով Ղարաբաղյան հարցում  Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ընթացող բանակցային գործընթացին, Ալավերդյանը նկատեց, որ. «ՄԻԵԴ-ի դերակատարությունը այնքան հզոր է, որ նա չի նայում լարվա՞ծ են  հարաբերությունները պետությունների միջև, թե՞ ոչ, պատերազմ կա՞, թե՞ չկա: Նա դիտարկում է, որ խաղաղ բնակչության հանդեպ պետությունները ունեն իրենց պարտավորությունները և պետք է կատարեն»,-եզրափակեց Ալավերդյանը:
ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆԱՅԻՆ ԵՎ ՄԻՋԷԹՆԻԿ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
865 reads | 04.07.2015
|
avatar

Մականուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2017 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com