ԱՇԽԱՐՀԱԿԱՐԳԻ ՉԻՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԱՅԱՑՔԱՅԻՆ ՊԱՏԿԵՐԱՑՄԱՆ ՀԱՐՑԻ ՇՈՒՐՋ ԱՄԵՐԻԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՉՈՒՆԻ ԹԵԼԱԴՐԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ, ՈՐ ՄԱՐԴԱՍԻՐԱԿԱՆ ԽՈՒՄԲ ՉՈՒՂԱՐԿԻ ՍԻՐԻԱ ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ (ԼՂՀ) ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ԱՄԲՈՂՋԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՃԱՆԱՉՄԱՆ ԱՌԿԱ ԱՆԿԱՍԵԼԻ ՀԻՄՔԵՐԸ ՎՃՌԱԿԱՆ ՓԱՇԻՆՅԱՆ. ՀԱՐՅՈՒՐԱՄՅԱԿՆԵՐ ԱՆՑ ՀԱՅ ԶԻՆՈՒԺԻ ԴՐՈՇԱԿԸ՝ ՍԻՐԻԱՅՈՒՄ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԱՅՑԻՑ ԱՌԱՋ ԽՈՐՀՐԴԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ԻՐԱՆ Է ՀՐԱՎԻՐՎԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԻ ՆԱԽԱԳԱՀԸ ՓԱՇԻՆՅԱՆԻ՝ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ԳԱԼՈՒՑ ՀԵՏՈ ԱՇԽՈՒԺԱՑԵԼ Է ՀԱՆԴԻՊՈՒՄՆԵՐԻ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԸ, ԿՈՆՏԱԿՏ ԿԱ․ ԱՐՄԱՆ ՆԱՎԱՍԱՐԴՅԱՆԸ՝ ՓԱՇԻՆՅԱՆ-ԱԼԻԵՎ ՀԱՆԴԻՊՄԱՆ ՄԱՍԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԵՎՐՈՊԱՅԻ ՊԵՐՃԱՆՔԻ ԵՎ ԹՇՎԱՌՈՒԹՅԱՆ ԱՐԱՆՔՈՒՄ ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ ԳԱԱ-ՈՒՄ՝ ՆՎԻՐՎԱԾ ՀՐԱՆՏ ԴԻՆՔԻ ՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ 12-ՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑԻՆ ԻՆՉՈ՞Ւ ԵՆ ԵՐԿՈՒ ՄԱՅՐՑԱՄԱՔ ԴՈՒՐՍ ՄՆԱՑԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ VII. ԲԱՆԱԿՑԱՅԻՆ ԱՐՎԵՍՏ. ԵՐԲ ԴԻՄԱՑԻՆԴ ՔԵԶՆԻՑ ԹՈՒՅԼ Է ԿԱՄ ՈՒԺԵՂ

ՊԱՐՍԻՑ ԾՈՑԻ ՃԳՆԱԺԱՄԸ (մաս 3-րդ)
ԴԱՎԻԹ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ







ՍԿԻԶԲԸ՝

Նույն օրը, երբ իրաքյան բանակը ներխուժեց Քուվեյթ և մեծ քանակությամբ փախստականներ փախան Սաուդյան Արաբիա, ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի N660 որոշման համաձայն Իրաքին կոչ էր արվում անհապաղ հանել զորքերը Քուվեյթից: Նույն օրը ԱՄՆ-ը, Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան իրենց բանկերում սառեցրեցին Իրաքի հաշիվները և դադարեցրին զենքի մատակարարումը դեպի Իրաք: Օգոստոսի 3-ին ԱՄՆ-ի պետքարտուղար Ջեյմս Բեյքերը գնաց Մոսկվա, որտեղ նրանց հավատացրին, որ ԽՍՀՄ-ը նույնպես մասկացում է էմբարգոյին, իսկ ամսի 4-ին Չինաստանը հայտարարեց, որ զենք չի ուղարկում Իրաք: 

Իրաքի հարձակման հենց հաջորդ օրը ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը հայտարարեց, որ պետք է զորք ուղարկվի Սաուդյան Արաբիա Իրաքի հնարավոր հարձակման դեպքում պաշտպանվելու համար: Բուշը շարունակեց, որ Իրաքի այդ քայլը անընդունելի է բոլորի համար, քանի որ նա այդ քայլով ունի շատ հեռուն տանող նպատակներ, որն անթույլատրելի կլինի և չի բխում ոչ մի պետության շահերից: Չի կարելի վարել այնպիսի քաղաքականություն, որը օգուտ լինի միայն մեկին՝ վնասելով բոլորին և ազդելով համաշխարհային տնտեսության վրա: Եթե ոչ ԱՄՆ-ն, ապա որևէ ուրիշ պետություն կամ պետություներ կարող են չհանդուրժել այդպիսի գործընթացներ: Բայց ԱՄՆ-ը որպես լավ դաշնակից պետություն ինչպես Քուվեյթին, այդպես էլ Սաուդյան Արաբիային, չի կարող թույլ տալ, որ Սադամն իր արկածախնդրությամբ վնասի իր դաշնակիցներին: 

Իրադարձությունները շատ արագ էին զարգանում: Օգոստոսի 5-ին Սադամ Հուսեյնը հայտարարում է, որ պատրաստ է զորքը հանել, բայց օգոստոսի 6-ին Քուվեյթի Ժամանակավոր Կառավարությունը խնդրում է միանալ Իրաքին: Արդեն զգացվում էր, որ Սադամը գնալու է վա-բանկ: Սադամը ուներ երկու ընտրություն. առաջին տարբերակի ժամանակ նա պետք է խաղաքարտերը վայր դնի ու ենթարկվելով ճնշումներին՝ դուրս հանի զորքերը: Իսկ երկրորդի դեպքում գնա ռիսկի և շարունակի այն խաղը, որը սկսել է: 

Օգոստոսի 8-ին ամերիկյան զորքերը հասան Սաուդյան Արաբիա: ԱՄՆ-ին պաշտպանեցին ՆԱՏՕ-ի բոլոր անդամ-պետությունները, ինչպես նաև արաբական երկրների Լիգան, բացի Հորդանանից և Պաղեսինի ազատագրման կազմակերպությունից, որոնք կանգնել էին Իրաքի կողքին: Օգոստոսի 25-ին, համաձայն ՄԱԿ-ի որոշման, սկսվեց իրականացվել Իրաքի ծովային շրջափակումը: Հուսեյնը խաղաղության պայմանագիր կնքեց Իրանի հետ, որ կարողանար իր զորքերը հետ կանչեր իրանական ճակատից և զիջեց վիճելի բոլոր տարածքները: 

Նույն ժամանակին ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհուրդը ընդունեց 12 որոշում իրենց պահանջներով, որ Իրաքը հաներ իր զորքերը Քուվեյթից, բայց Սադամ Հուսեյնը այդ որոշումները մերժեց: Դրանից հետո 1990թ.-ի նոյեմբերի 29-ին ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի հատուկ որոշմամբ թույլ տվեց ՄԱԿ-ի անդամ պետություններին իրականացնել բոլոր գործողությունները, այդ թվում նաև ռազմական գործողություններ, որպեսզի ստիպեն Իրաքին իր զորքերը դուրս հանի Քուվեյթից: Վերջնաժամկետ դրվեց Իրաքի համար մինչև 1991թ.-ի հունվարի 15-ը: Մինչև այդ օրը Իրաքը պետք է իր զորքերը դուրս հաներ Քուվեյթի տարածքցից: Սակայն Հուսեյնը առհասարակ չէր պատասխանում վերջնաժամկետին: 

Հակաիրաքյան կոալիցիայի մեջ մտան 28 պետություն: Ամենաակտիվ դերակատարություններն ունեին ԱՄՆ-ը, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Եգիպտոսը, Սիրիան, ինչպես նաև Պարսից ծոցի պետություններ արաբական պետությունների Խորհուրդը՝ Սաուդյան Արաբիան, Քուվեյթը, Բահրեյնը, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Օմանն ու Քաթարը: Թուրքիան տրամադրեց բազաներ, որոնք թույլ կտան Իրաքին հարվածել հյուսիսից: 

Միացյալ զինված ուժերը ՄԱԿ-ի որոշմամբ գլխավորեց ամերիկացի գեներալ Շվարցկոպֆը: Նա և շտաբի հրամանատար Պաուելը կազմեցին ռազմավարական ծրագիր Քուվեյթի ազատագրման համար: Ռազմական գործողությունները ստացան " Փոթորիկ անապատում” անվանումը: Մարտական գործողությունների սկզբում կոալիցիոն զորքերի կազմում կար 600 հազար զինվոր, 2 հազար մարտական ինքնաթիռ, 4 հազար տանկ և 3,7 հազար տարբեր տեսակի զինատեսակներ: Իսկ ծովից կար ավելի քան 100 մարտական նավ ԱՄՆ-ի 6-րդ և 7-րդ ֆլոտից, ինչպես նաև 2 լինկոր՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վետերանները՝ "Վիսկոնսին” և "Միսսուրին”: Դրանք բաժանված էին երեք մասի: Պարսից ծոցում գործում էր ավելի քան 30 նավ, ինչպես նաև երկու լինքորներն ու երեք ավիակիրներ: Օմանի ծոցում կային 30 սուզանավ և 3 ատոմային սուզանավներ: Կարմիր ծովի հյուսիսային մասում գործում էին ավելի քան 20 նավ, 2 սուզանավ, ինչպես նաև 3 ավիակիրներ: Գրեթե բոլոր նավերը զինված էին հեռահար հրթիռներով: 

Իրաքի բանակը կազմում էր մոտ 900 հազար զինվոր, 5,5 հազար տանկ, 7,5 հազար տարբեր տեսակի զինատեսակներ և 700 ռազմական ինքնաթիռներ: Այդ թվից մոտ կես միլիոնը տեղակայվել էին Քուվեյթում: Իրաքը նույնպես շատ լավ զինված էր, ուներ շատ հզոր հեռահար հրթիռներ և ժամանակակից ռազմական սպառազինություններ: 

Հունվարի 15-ին, երբ վերջացավ Իրաքին տրված վերջնաժամկետը, սկսվեց Պարսից ծոցի հատվածում առանց լուսնի գիշերները: Հունվարի 17-ի առավոտյան ժամը 3-ին ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Սաուդյան Արաբիայի և Քուվեյթի ինքնաթիռները ենթարկեցին զանգվածային ռմբակոծման Իրաքի զորքերին Իրաքում և Քուվեյթում: Ռմբակոծման օբյեկտներն էին առաջին հերթին կապի կենտրոնները, ՀՕՊ համակարգերը, օդանավակայաններն ու մյուս ռազմական կետերը: Մինչև ինքնաթիռների թռիչքները ամերիկյան նավերը հարվածներ էին հասցրել Բաղդադի, Բասրայի և մյուս իրաքյան քաղաքների վրա: Ամերիկացիներն առաջին անգամ կիրառեցին չերևացող ինքնաթիռներ F117A-ները, որոնք ոչնչացրին կամ վնասեցին իրաքյան ռազմական գործարանները, կառավարական շենքերն ու Բաղդադի մոտակայքում գտնվող ատոմային կենտրոնը: 

Իրաքի ավիացիան չէր կարողանում կռվել կոալիցիոն ուժերի ավելի ժամանակակից տեղխնիկայի դեմ: Միայն առաջին օրը կոալիցիոն ուժերի 2000 ինքնաթիռների թռիչքի դեմ իրաքյան զորքերը կարողացան պատասխան տալ ընդամենը 100 ինքնաթիռներով: Միայն առաջին շաբաթվա ընթացքում Իրաքը կորցրել է 17 ինքնաթիռ՝ չվնասելով հակառակորդի ոչ մի ինքնաթռի: Դրանից հետո իրաքյան ինքնաթիռներն այլևս չթռչեցին: Իսկ կոալիցիայի ավիացիան սկսեց հարվածել ամրացված անգարների վրա, որտեղ գտնվում էին իրաքյան ինքնաթիռները: Մոտ 150 ինքնաթիռ օդաչուները ստիպված տեղափոխեցին Իրան: Իրաքի վերջին հույսը մնացել էին իր հրթիռները: 

Հարձակման երկրորդ փուլը փետրվարից էր, երբ ամերիկյան զորքերը և դաշնակիցները լիովին պատրաստ էին սկսել ռազմական գործողությունները վերջնականապես ջախջախելու Իրաքը: Հենց այդ օրերին Սովետական Միությունը իրականացրեց վերջին ակցիան հարցի խաղաղ լուծման համար: ԽՍՀՄ արտաքին գործերին նախարար Բեսսմերտնիխը հանդիպեց իր իրաքյան գործընկեր Ազիզի հետ Մոսկվայում և հանդիպման պայմանով փետրվարի 22-ին ԽՍՀՄ-ը հանդես եկավ հերթական խաղաղության կոչով: Եվ պայմաններ դրվեցին Իրաքի դեմ, որը նա պետք է անվերապահորեն կատարի: Մասնավորապես, 21 օրվա ընթացքում իր զորքը դուրս հանի Քուվեյթից, վերջացնի ռազմական գործողությունները օդում և ցամաքում և այդ ամենն իրականացնելուց հետո ՄԱԿ-ի բոլոր սանկցիաները կդադարեցվեն գործել, քանի որ որևէ դրդապատճառ այլևս չկա: 

Վաշինգթոնը զարմացել էր դեպքերի այսպիսի զարգացումից: Իրաքի ճակատագիրն արդեն պարզ էր. օդային պատերազմն արդեն լրիվ թուլացրել էր Իրաքը, նրա սահմանների մոտ կանգնած է ամենաժամանակակից ու հզոր բանակ, իսկ Իրաքի առաջնորդը անվերապահորեն կապիտուլյացիայի ենթարկվելու փոխարեն, ցանկանում է Մոսկվայի օգնությամբ հարցին գեղեցիկ լուծում տալ: Ի պատասխան, փետրվարի 22-ին Ջորջ Բուշը հանդես եկավ ելույթով և շատ հանգիստ տոնով Սադամին իր տեղը դրեց: Նա ասաց, որ եթե չմտնեն Իրաք, ապա չեն իրականացնի ՄԱԿ-ի որոշումը, որն անթույլատրելի է:
1991թ.-ի փետրվարի 23-ի լույս 24-ի գիշերը ռազմական գործողությունները սկսվեցին 24-ի վաղ առավոտյան կոալիցիոն զորքերը 500 կիլոմետրանոց գծով անցան լայնամասշտաբ հարձակման իրաքյան զորքի վրա: Կոալիցիոն ուժերի առաջին ժամերի օդային հարձակումը աշխարհում եղել է ամենամեծն ու հզորը: Հենց առաջին հարձակումից իրաքյան կողմը կորցրեց իր ունեցածի արդեն 75%-ը: Երբ սկսվեցին կոալիցիոն զորքերի ցամաքային գործողությունները, Իրաքն արդեն չէր կարող իրականացնել որևէ ռազմական գործողություն: Գերի ընկան մոտ 30 հազար մարդ, իսկ Բաղդադը շարունակում էր մերժել այն փաստը, որ իր մարդկանցից որևէ մեկը գերի է ընկել: Եվ ավելին, Սադամը ելույթ էր ունենում ռադիոյով և հայտարարում, որ պետք է ոչնչացնել այդ սատանայի զորքը, որը հարձակում է գործում խաղաղ Իրաքի վրա և սպանում ու ավերում բնակչությանն ու քաղաքները: Սակայն փետրվարի 25-ի լույս 26-ի գիշերը պաշտոնական Բաղդադը ռադիոյով հայտարարեց, որ իրաքյան զորքը կազմակերպված կերպով պետք է նահանջեն այն դիրքերը, որը գոյություն ուներ 1990թ.-ի օգոստոսի 1-ին: Վաշինգթոնը տեսավ, որ Սադամի զորքերի հանելու միտքը Քուվեյթի տարածքից շատ լավ կազմակերպված քաղաքական խաղ է, որը փորձ է փրկելու իրաքյան բանակը լրիվ շրջափակումից և ոչնչացումից: Եվ կոալիցիոն ուժերը շարունակեցին անապատի փոթորիկը ըստ նախատեսված ծրագրի: 

Սադամն արդեն գիտակցում էր, որ պարտվել էր և դա էր ցույց տալիս նրա արած հայտարարությունը փետրվարի 26-ին, որ այսօր մեր հերոսական բանակը կլքի Քուվեյթը, և նա ուրախ է իրենց հաղթանակի համար, քանի որ իրաքյան բանակը կռվում էր 30 պետությունների բանակի դեմ և այն չարի դեմ, որոնք եկել էին Իրաք: Նա շարունակում է, որ իրաքցիները իսկական ուժ են, որ ցույց տվեցին իրենց պայքարը այդ մեծ չարի դեմ, կարողացան դիմակայել այդքան երկար ժամանակ և դա իրական ու իսկական հաղթանակ է ողջ Իրաքի համար:
1991թ.-ի փետրվարի 27-ին Քուվեյթի մայրաքաղաք Էլ-Քուվեյթում բարձրացվեց Քուվեյթի դրոշն ու հնչեց ազգային հիմնը: Եվ սակայն ռազմական գործողությունները որոշակի տեղերում դեռ չէին վերջացել, պատերազմը փաստացի ավարտվեց: Կոալիցիոն ուժերը վերականգնեցին Քուվեյթի և Իրաքի միջև տարածքային սահմանները և չմտան Իրաքի տարածք պատերազմը շարունակելու համար: 

Մարտի 2-ին ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհուրդը ընդունեց 686-րդ որոշումը, որտեղ ձևակերպվեցին պայմանները Պարսից ծոցում խաղաղություն հաստատելու համար: Համաձայն այդ որոշման, Իրաքը պետք է անվերապահորեն ընդուներ և կիրառեր այն բոլոր 12 որոշումները, որոնք ընդունվել են Անվտանգության Խորհրդի կողմից: Բացի այդ, Իրաքը պարտավոր էր հրաժարվել յուրաքանչյուր այն գործողությունից, որը դեմ է Քուվեյթին, ընդունել բոլոր վնասների պատասխանատվությունը, որը հասցվել է Քուվեյթին և երրորդ պետություններին, բաց թողնել քուվեյթցի և այլազգի գերիներին, միանգամից իրականացնել գողացված գույքի վերադարձը, որը գրավվել է Քուվեյթից, դադարեցնել թշնամությունը կոալիցիոն զորքերի նկատմամբ, ապահովել ռազմագերիների վերադարձը, ստեղծել շտաբ արագ վերացնելու ռազմական գործողությունները երկու կողմերի միջև, տալ այն կետերը, որտեղ դրված են իրաքյան տարբեր տեսակի պայթուցիկ սարքեր և այլն: 

Իրաքի և կոալիցիոն ուժերի միջև բանակցությունները սկսվեցին մարտի 3-ին Վաֆվանում: Բանակցություններին մասնակցում էին կոալիցիոն ուժերի հրամանատար Շվարցկոպֆը և Սաուդյան Արաբիակի արքայազն Հալեդ բեն Սուլթանը: Իսկ իրաքյան կողմը ներկայացնում էր գեներալ Սուլթան Հաշեմ Ահմեդը:
Իրաքն ընդունեց Անվտանգության Խորհրդի որոշումները առանց որևէ փոփոխման և իրեն ընդունեց պատերազմում պարտված կողմ: Պատերազմն Իրաքի դեմ ավարտվեց: Անապատի փոթորիկը հանդարտվեց:
ՊԱՐՍԻՑ ԾՈՑԻ ՃԳՆԱԺԱՄԸ
3003 reads | 11.02.2013
|
avatar

avatar
1
Verjapes potorikner@ verjacan Davit jan. Hima nstem potorkod referats verjacnem. Shat shnorhakalutyun artakarg nyuti hamar.
avatar
2
Lav nyuter ein u shat texekutyun parunakox.

Մուտքանուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2019 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com