ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ԵՐԿԱԹՈՒՂԱՅԻՆ ՏԱՐԱՆՑԻԿ ՀԱՆԳՈՒՅՑ ԴԱՌՆԱԼՈՒ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ «ՄԵՏԱՔՍԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԳՈՏՈՒՄ» և «ՀՅՈՒՍԻՍ-ՀԱՐԱՎ ՏՐԱՆՍՊՈՐՏԱՅԻՆ ՄԻՋԱՆՑՔՈՒՄ» ՀՀ ԱԺ-ՈՒՄ ՄԵԾԱՄԱՍՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՓՈՔՐԱՄԱՍՆՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏԿԵՐԻ ՓՈՓՈԽՄԱՆ ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՄԱՁԱՅՆ ՀՀ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԸՆՏՐԱԿԱՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔԻ (ԳԻՏԱԿԱՆ ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ) «ԵԹԵ ՎԱՂԸ 60 ԿՄ ՀԵՌԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ԶԵՆՔՈՎ ԵՐԵՎԱՆԻՆ ՀԱՐՎԱԾԵՆ, ԷԼԻ՞ ԿԱՍԵՆ ԻՆԺԵՆԵՐԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ ԵՆ» ՄՀԵՐ ՍԱՀԱԿՅԱՆԸ ՀՐԱՎԻՐՎԵԼ ԷՐ` ԲԱՆԱԽՈՍԵԼՈՒ ՎԻԵՆՆԱՅԻ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱԺՈՂՈՎՈՒՄ ՀԱՅ-ՎՐԱՑԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՋԵՐՄ ԵՎ ՊՐԱԳՄԱՏԻԿ ԵՆ. ՀՀ ԱԳՆ ՆԱԽԻՋԵՎԱՆԻՑ ԵԿՈՂ ՎՏԱՆԳԸ. ՊԱՏԵՐԱԶՄ՝ ԵՐԿՈՒ ՃԱԿԱՏՈՎ ԱԴՐԲԵՋԱՆԱԿԱՆ ԶԼՄ-ՆԵՐԸ ԱՂԱՎԱՂԵԼ ԵՆ ՌՈՒՍ ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԻ ԽՈՍՔԸ ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ. ՌԴ ԱԳՆ ԱՐՑԱԽԻ ԳՈՒՅՆԸ. ԿԱՐԵՆ ՕՀԱՆՋ ԹԱՎՇՅԱ ՀԱԿԱՀԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ԱՆԱՏՈՄԻԱՆ. քաղաքական էսսե ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ԵԶՐԻՆ

ԹՅՈՒՐՔԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՆԻ ԴԵՐԸ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ ՀԵՏ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ 1991-2011 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻՆ
ՄՈՒՇԵՂ ԽՈՒԴԱՎԵՐԴՅԱՆ
Թուրքագետ, ԵՐԵՎԱՆ






Թյուրքական ժողովուրդների գործոնը միշտ էլ չափազանց կարևոր դեր է խաղացել Ռուսաստանի ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին քաղաքական ուղղվածության մեջ ողջ պատմության ընթացքում: Թերևս, միայն կարելի է հիշատակել այն հանգամանքը, որ բուն ռուսական էթնոսի ձևավորման մեջ մեջ քիչ չէ թյուրքական ժողովուրդների՝ մասնավորապես թաթարների, բաշկիրների, կալմիկների և այլոց դերը: Ռուսական զինված ուժերի կազմում քիչ չեն եղել և հիմա էլ առկա են թյուրքական ծագմամբ զինծառայողները և մինչ օրս էլ այդ փաստը ակնառու է:

Ներկայիս Ռուսաստանի Դաշնության տարածքում ընդհանուր առմամբ ապրում է թյուրքալեզու շուրջ 12 միլիոն մարդ : Պետք է ընդգծել, որ ներկայիս Ռուսաստանի Դաշնության մեջ ընդգրկված հիմնական միավորներից 4-ը՝ Բաշկիրիան, Կալմիկիան, Կարաչևո - Չերկեսիան և Թաթարստանը համարվում են թյուրքալեզու ժողովուրդներով բնակեցված միավորներ:

Զգալի քանակությամբ թյուրքական ժողովուրդներ են ապրում Ռուսաստանի կազմում գտնվող Հյուսիսային Կովկասում,  որոնցից շուրջ 503.000-ը կազմում են կումիկները, 114.000 բալկարներ, 218. 000 կարաչևներ, 131.000 դաղստանցի ադրբեջանցիներ և այլն: 2010 թվականի տվյալներով՝ Հյուսիսային Կովկասում ապրող թյուրքերի թիվը կազմել է շուրջ 1 068 906 մարդ:  Դե իսկ Սև ծովի հյուսիս-արևմտյան  մասում պաշտոնական տվյալներով ապրում են շուրջ 431.000 չերքեզներ: Թյուրքալեզու համարվող կալմիկները ՌԴ-ում նույնպես քիչ չեն և 2010 թվականի թվյալներով կազմում են շուրջ 183.000 մարդ, իսկ բաշկիրները՝ 4 071 064 մարդ:
Արտաքին քաղաքական գործընթացների առումով թյուրքալեզու պետությունները ևս կարևոր դեր ունեն Ռուսաստանի ռազմավարական շահերի տեսանկյունից: Մասնավորապես ԽՍՀՄ փլուզումից հետո, երբ Միությանը անդամակցող  թյուրքալեզու մի շարք  երկրներ ստացան անկախություն և չնայած առկա մի շարք խնդիրների` մասնավորապես նավթագազային ոլորտում որոշակի տարաձայնություններին, նրանց հետ Ռուսաստանի հարաբերությունները հասան որակապես նոր մակարդակի, անգամ ռազմավարական համագործակցության:

 Ռուսաստանի Դաշնությունը դիվանագիտական և քաղաքական կարևորագույն հարաբերություններ ունի Թուրքիայի, Ադրբեջանի, Ղազախստանի, Ուզբեկստանի, Թուրքմենստանի և Ղրղզստանի հետ: Հարկ է ընդգծել, որ Ղազախստանը, Ուզբեկստանը, Ադրբեջանը և Թուրքմենստանը առանձնանում են նավթագազային հարուստ պաշարներով, որոնք ռուսական կողմի համար ևս բավականաչափ հետաքրքրություն են ներկայացնում: Հետևաբար վերոնշյալ առումներով թյուրքական գործոնի դերի ուսումնասիրությունը Ռուսաստանի ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին քաղաքական բնագավառում ունի  կարևոր գիտական նշանակություն: Թեման արդիական է նաև այն առումով, որ թյուրքական գործոնի հետ Ռուսաստանի հարաբերությունների դինամիկան իր ազդեցությունն է թողնում նաև բազմաթիվ երկրների արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների վրա:

Խոսքը վերաբերում է հատկապես թյուրքալեզու երկրների հետ Հայաստանի Հանրապետության հարաբերություններին, քանզի Ռուսաստանը հանդիսանում է Հայաստանի ռազմավարական դաշնակիցը և շատ դեպքերում հայ-ռուսական պետական շահերը կարող են համընկնել պետական արտաքին քաղաքական համատեքստում:

Մասնավորապես չնայած առկա մի շարք քաղաքական հակասություններին՝  ռուսական շահերի տեսանկյունից Թուրքիան դիտվում է որպես շահավետ գործընկեր՝ տարածաշրջանում ռուսական բազմոլորտ ազդեցության տեսանկյունից՝ սկսած էներգետիկ սեկտորից, վերջացրած առևտրատնտեսական և որոշ առումներով նաև ռազմաքաղաքական սեկտորով: Բացի այդ, Թուրքիան Ռուսաստանի համար հանդիսանում է տարանցիկ ուղի՝ դեպի Եվրոպա համաշխարհային առևտրի՝ մասնավորապես էներգառեսուրսների արտահանման տեսանկյունից: Ներկա փուլում Ռուսաստանը հանդիսանում է Թուրքիա ներմուծվող գազի 70 տոկոսի մատակարարը, որտեղից էլ երկնագույն հեղուկը արտահանվում է դեպի Եվրոպա:  Դրանով իսկ թուրքական կողմը ռուսական կողմի համար հանդիսանում է այլընտրանքային գործընկեր արևելաեվրոպական մի շարք երկրների՝ հատկապես Ուկրաինայի և Լեհաստանի հետ ունեցած տարաձայնությունների համատեքստում:  

Միաժամանակ «սառը» պատերազմի ավարտը ազդարարեց Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև տնտեսական լայն համագործակցության սկիզբը՝ մրցակցության հետ զուգընթաց:

Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները ևս գտնվում են բարձր մակարդակի վրա և ընդգրկում են առևտրատնտեսական կարևորագույն ոլորտներ: Մասնավորապես 2016 թվականին՝ ըստ Ադրբեջանի տնտեսական հարցերով նախարարության տվյալների՝ ռուսական ներդրումները Ադրբեջանում կազմում են միլիարդավոր դոլարներ, մասնավորապես միայն 325 միլիոն դոլարի ներդրում է կատարվել ոչ նավթային սեկտորում, իսկ նավթային սեկտորում 2016 թվականի դրությամբ ռուսական ներդրումները կազմել են շուրջ 2.8 միլիարդ դոլար:

Ռազմավարական բնույթ են կրում ռուս-ղազախական հարաբերությունները: Մասնավորապես թե Ռուսաստանը, թե Ղազախստանը հանդիսանում են ռազմավարական դաշնակիցներ Հավաքական Անվտանգության Կազմակերպության ՀԱՊԿ շրջանակներում, ինչպես նաև տնտեսական առումով համատեղ անդամակցում են Շանհայան համագործակցության կազմակերպությանը:
Ապրանքաշրջանառությունը երկու երկրների միջև 2009 թվականի դրությամբ հասել է շուրջ  12 միլիարդ դոլարի: Նշանակալի է ռուս - ղազախական համագործակցությունը հատկապես գիտական տեխնոլոգիաների զարգացման ոլորտում:

Դինամիկ կերպով զարգանում են նաև ռուս-ուզբեկական հարաբերությունները, որոնք ևս ընդգրկում են բազմապիսի ոլորտներ: Մասնավորապես 2015 թվականին Ուզբեկստանում ռուսական ներդրումների ընդհանուր ծավալը կազմել է շուրջ 12 միլիոն դոլար, որի շուրջ 92 տոկոսը նավթագազային ոլորտում: Հարկ է ընդգծել նաև, որ ներկայումս Ռուսաստանում արտագնա աշխատանքով են զբաղված Ուզբեկստանի շուրջ 3 միլիոն քաղաքացիներ, ինչը ևս փոքր ցուցանիշ չէ:

Թուրքմենստանի հետ Ռուսաստանի հարաբերությունները ևս կրում են ռազմավարական բնույթ, և ինչպես Ղազախստանը և Ղրղզստանը, Թուրքմենստանը ևս հանդիսանում է ՀԱՊԿ անդամ: հարկ է ընդգծել, որ 2012 թվականին ռուս-թուրքմենական առևտրաշրջանառությունը հասել է շուրջ 1.4 միլիարդ դոլարի:  Ռազմավարական համագործակցության օրինակ է հանդիսանում նաև ռուս-թուրքմենական համագործակցությունը նավթագազային և ռազմաարդյունաբերական ոլորտներում:

Առավել քան բարիդրացիական են Ռուսաստանի հարաբերությունները Ղրղզստանի հետ: Ղրղզստանը միակ թյուրքալեզու երկիրն է, որտեղ առկա է ռուսական ռազմաբազա, բացի այդ ՌԴ-ը հանդիսանում է Ղրղզստանի կարևորագույն առևտրային գործընկերը: Միայն 2011 թվականին համատեղ ապրանքաշրջանառությունը կազմել է ավելի քան 1.4 միլիարդ դոլար: Ռազմաարդյունաբերական ոլորտում ռուս-ղրղզական համագործակցությունը ևս բարձր մակարդակի վրա է:

Այսպիսով կարող ենք եզրակացնել, որ Ռուսաստանը թյուրքական աշխարհի հետ ունի բավական սերտ հարաբերություններ, սակայն այնուհանդերձ առկա են բազմաթիվ տարաձայնություններ՝ կապված կողմերի շահերի բախման, տեսանկյունների տարբերությունների հետ և այդ ամենը դրևորվում են ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին քաղաքական ոլորտներում:
ՄՈՒՇԵՂ ԽՈՒԴԱՎԵՐԴՅԱՆ
1178 reads | 24.11.2017
|
avatar

Մականուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2018 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com