ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՆԱԽԱՐԱՐՆ ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՀԱՄԱՐ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ ՁևԱՎՈՐԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ԱՐԱ ՊԱՊՅԱՆԻՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԼՈԲԲԻՆ ԻՍՐԱՅԵԼՈՒՄ ՍԽԱԼ ՈՒՂՂՈՒԹՅԱՄԲ Է ԱՇԽԱՏՈՒՄ. ՊԵՏՔ Է ԶԱՐԳԱՑՆԵԼ ՀԱՅ-ԻՍՐԱՅԵԼԱԿԱՆ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ. ԱՎԻԳԴՈՐ ԷՍԿԻՆ «ԼԻԲԱՆԱՆԱՀԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ ՎՏԱՆԳՎԱԾ Է, ՆԵՐԳԱՂԹ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԵՔ». ԿՈՉ ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆԸ «Տարածքների հանձնման հարցը պետք է բացարձակապես դուրս գա մեջտեղից». Արման Նավասարդյան ԻԻՀ և ՀԱՅԵՐԻ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆԻ ՎԱՐՉԱՊԵՏ ԸՆՏՐՎԵԼՈՒ ԿԱՊԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ ԳԵՏԱՆՑԻ ԺԱՄԱՆԱԿ ՓՈԽՈՒՄ ԵՆ ԱՎԱՆԱԿՆԵՐԻՆ. հարցազրույց դեսպանի հետ հայաստանյան իրադարձությունների մասին ՄՀԵՐ ՍԱՀԱԿՅԱՆԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՐԵՑ ԻՐ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄՈՍԿՎԱՅԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ ԱՍԻԱՅԻ և ԱՖՐԻԿԱՅԻ ԵՐԿՐՆԵՐԻ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏՈՒՄ ՄԻԶԵԼ ՔԱՄՈՒ ԴԵՄ. ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԸ ՆԵՐՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

ՉՍՊԱՆԵ՛Լ ԴԵՍՊԱՆԻՆ. ԴԵՊՔԵՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԻՑ
ԱՐՄԱՆ ՆԱՎԱՍԱՐԴՅԱՆ
Արտակարգ և լիազոր դեսպան




Եթե այս հրամայականը գործում է (շեղումներ, ցավոք սրտի, լինում են), դիվանագետները պարտական են հելլեններին: Այդ շատ կարևոր հայտնությունը նրանք արեցին դիվանագիտության երևան գալու արշալույսին: Խնդրի կենսական անհրաժեշտությունը մարդիկ տարտամորեն գիտակցում էին դեռևս ստրկատիրական կացութաձևից առաջ` համայնատոհմական կարգերի ժամանակ, երբ հողերն ու որսատեղերը սահմանազատելիս ցեղերն իրար կոկորդ էին կրծում: Ելքը մեկն էր` չսպանել և չուտել բանակցային կողմի ներկայացուցիչներին: Չհասկանար նախամարդն այս պարզ ճշմարտությունը` մարդկության գոյատևման վրա կկախվեր մահացու վտանգ:

Դիվանագետի ֆիզիկական անվտանգությունը հետագայում ստացավ մի կարգավիճակ (ստատուս), որը կոչվեց դիվանագիտական անձեռնմխելիություն (իմունիտետ): Այդ կարգավիճակը, բացի ֆիզիկական անվտանգությունից, ապահովում էր նաև որոշակի արտոնություններ, որոնք տարածվում էին դեսպանության շենքերի, նստավայրերի, տրանսպորտի և դիվանագիտական փոստի վրա: Մյուս կողմից` դիվանագետների վրա չէին տարածվում դեսպանընկալ երկրի օրենքները: Նրանց չէին ենթարկում քրեական, քաղաքացիական և վարչական պատասխանատվության:

Հելլեն դեսպանները ցուցադրաբար բռնում էին հատուկ տարբերանշաններով ցուպեր, որոնց գլխամասը զարդարված էր լինում զույգ օձի քանդակով: Այդպիսի ցուպի տերը համարվում էր անձեռնմխելի: Ինչպես մեր օրերում դիվանագիտական անձնագիր ունեցողը: Սակայն դիվանագետի անվտանգությունը հարաբերական էր և հաճախ կախված էր կոնկրետ պետությունների հարաբերությունների վիճակից: Հենց ինքը` դիվանագիտության օրրան Աթենքը, մեկ անգամ չէ, որ խախտել է իր իսկ հեղինակած օրենքը:

…Ալեքսանդր Մակեդոնացին հեշտությամբ, մեկը մյուսի հետևից գրավում է Փյունիկիայի քաղաքները: Իսկ Տյուրոս կղզին հրաժարվում է դարպասները բանալ մեծ զորավարի առաջ: Տյուրոսցիները վստահ են քաղաքի անառիկությանը: Այն ծվարած է կղզու ժայռագագաթներին՝ ափից չորս ասպարեզ հեռու, որը մոտավորապես 200 մետր է: Իսկ մակեդոնական նավատորմը հորիզոնում դեռևս չի ուրվագծվում: Ալեքսանդրը փորձում է բանակցային ճանապարհով մտնել Տյուրոս և դեսպաններ է ուղարկում: Դիվանագետները կղզի են մեկնում տյուրոսյան նավերով, իսկ երեկոյան կողմ ալիքներն ափ են նետում նրանց արյունաշաղախ դիակները: Իմունիտետի նման վայրագ ոտնահարումը մինչև հոգու խորքը վիրավորում է Ալեքսանդր Մեծին: Համաձայն իր սովորության` չկանգնել ոչ մի արգելքի առաջ, նա հրամայում է լցնել կղզին ափից բաժանող ջրաշերտը և կառուցել ամբարտակ: Այն սարքելուց հետո մակեդոնացիները, կոտրելով փյունիկեցիների կատաղի դիմադրությունը, մեծ զոհերի գնով գրավում են Տյուրոսը: Ավերում և հիմնովին կործանում են այն: Հաղթողները դաժան հաշվեհարդար են տեսնում դիվանագիտական կանոնը խախտողների հետ: Ալեքսանդրը խնայում է լոկ նրանց, ովքեր թաքնվել էին տաճարներում. նա հավատում էր աստվածներին և աշխատում էր չզայրացնել նրանց:

Այդուհանդերձ, դեսպանի գլխին միշտ կախված է եղել դամոկլեսյան սուրը: Մի երկու խոսք՝ սրի մասին և քանի որ դրա ծագման հիմքում ընկած են հունական քաղաքական բանսարկությունը, սադրանքն ու բամբասանքը:

…Սիցիլիական Սիրակուզայի միահեծան կառավարիչը` նույն ինքը զավթիչ (տիրան) Դիոնիսոս Ավագը, հայտնի էր իր դաժանությամբ և անողոքությամբ: Իսկ պալատում, ինչպես յուրաքանչյուր գլխավորի աշխատանքային ապարատում, բույն էր դրել բամբասանքը, այնտեղ ծաղկում էին մատնությունն ու նախանձը: Պալատականները շշնջում են Դիոնիսոսի ականջին. «Բա չես ասի, քո մտերիմ Դամոկլեսը ասում է, թե կցանկանար ապրել տիրանի պես»:

Զայրացած տիրանն այդժամ կազմակերպում է ճոխ ճաշկերույթ և Դամոկլեսին զուգում-զարդարում ու նստեցնում է ամենապատվավոր տեղում: Խնջույքի թեժ պահին Դամոկլեսի հայացքը հանկարծ ընկնում է առաստաղին: Ճիշտ գլխավերևում նա տեսնում է երկսայրի մի մեծ սուր` կախված ձիու մազից: «Ի՞նչ է սա,– սարսափած հարցնում է նա,– ի՞նչ կնշանակի»: «Դա կնշանակի, որ մենք` տիրաններս, մշտապես ապրում ենք հենց այսպես՝ կործանման եզրին, մազից կախված: Այնպես որ մեզ մի նախանձիր, ապուշ»,– թունոտ ժպիտով պատասխանում է Դիոնիսոսը…

Այժմ այն մասին, թե ինչ փորձանք կարող է գալ դեսպանի գլխին հենց յուրայինների կողմից, եթե նա վրիպում է կամ սխալվում:

…Պարսկաստանի արքայից արքա Դարեհի դեսպանը հանձնարարականով եկավ Փոքր Ասիայի արևմուտքում գտնվող պարսից փոխարքայի` սատրապի նստավայր: Դեսպանի խոսքի և պահվածքի մեջ հնչեցին գոռոզամտության և սնապարծության նոտաներ, որով նա խախտեց արքունիքում սահմանված վարքականոնը: Սատրապ Օյարտեսն ատելությամբ լցվեց հյուրի նկատմամբ: Բայց այնքան խելք ունեցավ, որ ճաշի ժամանակ չմորթեց նրան: Իսկ երբ դեսպանը գոհ և ուրախ բռնեց տան ճամփան, մարդասպանները հասան հետևից, սպանեցին խեղճ մարդուն և թաղեցին, ծառային ու ձիուն էլ հետը:

Այս ամենը եղել է վաղ անցյալում: Սակայն սխալ կլինի կարծել, թե միջազգային օրենքներով ընդունված կանոնները հետագայում ամբողջովին ապահովել են դիվանագետների ֆիզիկական անվտանգությունն ու նորմալ գործունեությունը: Դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ու նրանց աշխատակիցների դեմ հյուսվել են վտանգաշատ որոգայթներ՝ սպանություն, ահաբեկչություն, սադրանք, նրանց հավաքագրում, փոստի հափշտակում, գաղտնագրերի վերծանում և այլն:

…Դիվանագետների դեմ գործված ահաբեկչության մռայլ էջերից է տաղանդավոր գրող, անվանի դիվանագետ, Պարսկաստանում Ռուսաստանի դեսպան 
Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի սպանությունը, որը մինչ այդ՝ 1828 թվականին մշակել և ստորագրել էր Թուրքմենչայի պայմանագիրը: Մոլեռանդ խուժանը, ներխուժելով դեսպանության շենք, տառացիորեն հոշոտում է նրան: Գրիբոյեդովն իրեն համարել է հայ ժողովրդի բարեկամը: Գեներալ Պասկևիչի հրամանատարությամբ նա մասնակցել է Երևանի, Սարդարապատի և Նախիջևանի ազատագրմանը: Ա. Գրիբոյեդովը ռուս գրականության մեջ մնաց իր «Խելքից պատուհասը» փայլուն կատակերգությամբ, որը 1827 թվականին առաջին անգամ բեմադրել է ռուս սպաների սիրողական խումբը՝ Երևանի Սարդարի պալատում՝ հեղինակի ներկայությամբ:

…1900 թվականի հունիսին Պեկինում սպանվում է Գերմանիայի հավատարմատարը: Դա առիթ է դառնում, որպեսզի մեծ տերությունները երկուհազարանոց ծովային դեսանտ իջեցնեն Չինաստան: Պաշտոնական նպատակը դիվանագիտական ներկայացուցչությունների պաշտպանությունն էր: Իրականում` ներխուժումը օտարի երկիր:

…1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղաշրջումից և 1918 թվականի Բրեստի հաշտության պայմանագիրը կնքելուց հետո Ռուսաստանում բացվում է Գերմանիայի դեսպանություն: Էսէռները, որ դեմ էին Բեռլինի հետ հաշտություն կնքելուն, որոշում են սպանել դեսպանին և հրահրել նոր պատերազմ Ռուսաստանի ու Գերմանիայի միջև:

Էսէռ Յակով Բլյումկինը մտնում է դեսպանություն և դեմ առ դեմ գնդակահարում դեսպան Վիլհելմ Միրբախին: Դրան հաջորդում է էսէռների խռովությունը (1918 թվականի հուլիսի 6): Բոլշևիկներից մեծ ջանքեր են պահանջվում իրադրությունը շտկելու համար:

…1968–1973 թվականների ընթացքում տեղի են ունենում 25 ահաբեկչական հարձակումներ դեսպանների վրա, որոնցից մի քանիսը սպանվում են:

Դիվանագետների սպանություններով և ահաբեկչությամբ հատկապես «հարուստ է» Լատինական Ամերիկան:

…1979 թվականի նոյեմբերի 4-ին պարսիկները Թեհրանում զավթում են ԱՄՆ-ի դեսպանությունը և պատանդ վերցնում 63 դիվանագետի: Ամերիկացիների փորձերը` ուժով լուծել խնդիրը, տապալվում են, զոհվում են մարդիկ: Պատանդներն ազատվում են 444 օր հետո՝ Ալժիրի կառավարության միջնորդությամբ:

…2006 թվականին Իրաքում սպանվում են 5 ռուս դիվանագետներ:

Ընթերցողի մեջ կարող է հարց ծագել: «Իսկ ի՞նչ կասես քո՛ հայրենակիցների մասին: Հայերի կողմից բռնարարքներ եղե՞լ են դիվանագետների նկատմամբ, թե՞ ոչ»: Այո, եղել են: 1975–84 թվականներին աշխարհի տարբեր վայրերում զինված հարձակումներից սպանվել են 42 թուրք դիվանագետ ու պաշտոնյա: Գործողությունների մեծ մասի պատասխանատվությունն ստանձնել է «Հայաստանի ազատագրական հայ գաղտնի բանակը» (ՀԱՀԳԲ, անգլ. հապավումը՝ ASALA): Շարժառիթը 1915 թվականին Թուրքիայի իրականացրած Հայոց ցեղասպանությունն է, որի ընթացքում զոհվել է մեկուկես միլիոն մարդ: Այստեղ կա մի կարևոր հանգամանք ևս: ՀԱՀԳԲ-ի ահաբեկչական գործողությունները կատարել են անհատներ կամ ոչ պետական կազմակերպություններ, քանի որ Հայաստանն այդ տարիներին չուներ պետականություն և միջազգային իրավունքի սուբյեկտ չէր:
Սա չի փոխում բռնարարքի էությունը, սակայն դրան հաղորդում է իրավական այլ սահմանում և որակավորում:
ՀԵԼԼԱԴԱՅԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՈՐՈԳԱՅԹՆԵՐԸ. ՀԱՅԱՑՔ 21-ՐԴ ԴԱՐԻՑ
3586 reads | 18.09.2013
|
avatar

Մականուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2018 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com