ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆԵԼՈՒ ՆԱԽԱԴՐՅԱԼՆԵՐԸ

Դիվանագիտության պատմությունը վկայում է, որ բոլոր փուլերում այն ձգտել է ամրապնդել, պաշտպանել, ընդլայնել պետությունների և ազգերի տիրապետությունը: Ընդսմին, այդ նպատակներին հասնելու միջոցները եղել են տարբեր` բացահայտ ուժ, սպառնալիք, հոգեբանական ճնշում, նուրբ դիվանագիտական բանակցություններ և այլն: Սակայն մեր օրերում առավել կարևոր տեղ է զբաղեցնում դիվանագիտությունը:

Այս առումով մեծ դեր է սկսել խաղալ արդյունավետ դիվանագիտության իրականացումը: Իսկ ի՞նչ է արդյունավետ դիվանագիտությունը և ի՞նչ նախադրյալներ են հարկավոր դրա համար:

Արդյունավետ դիվանագիտությունը պետությունների կողմից մշակված և իրականացվելիք քայլերն են, որոնք պետք է ապահովեն արդյունավետ ելք, այսինքն ապահովեն պետությունների կենսական շահերը: Արդյունավետ դիվանագիտության նախադրյալները, կախված ժամանակաշրջանից, պետությունից, խնդրի բնույթից, տարածաշրջանից և այլն, տարբեր են: Ընդհանրացման կարգով կարելի է առանձնացնել մի քանիսը, որոնք հիմնարար անմիջական նշանակություն ունեն:

Դրանցից են՝

ա) պետության իրական շահի և նպատակի ճիշտ ըմբռնումը,

բ) այդ նպատակին հասնելու արդյունավետ միջոցների ընտրությունը,

գ) այդ միջոցների հմուտ կիրառումը: Պետությունների համար դրանք միանշանակ չեն, բայց դրանց արդյունավետությունը մեծ մասամբ նման է դիվանագիտության պատմական փորձին:


Արդյունավետ դիվանագիտության կարևորագույն գրավականը, թերևս, երկրի ներքին կայունությունը և հզորությունն է: Եթե երկրում չկա կարգ ու կանոն, կան լուրջ դժգոհություններ, ներքաղաքական հուզումներով լի իրավիճակ, ապա նման պայմաններում այն զուրկ է ներքին հենարանից, ուստի, արտաքին քաղաքականության ասպարեզում մեծ արդյունքների հասնել չի կարող:

Զուր չէ ՄԱԿ-ի նախկին գլխավոր քարտուղար Քոֆի Անանն ընդգծել՝ «դիվանագիտությամբ շատ բան կարելի է անել, բայց եթե նույն դիվանագիտության հետևում կանգնած է hզոր ուժ, ապա՝ կանես ավելին»: Ուստի, որքան հզոր է պետությունը, այնքան մեծ են նրա լծակներն ազդեցության գոտիներում թելադրելու համար: Պատահական չէ, որ գոյութուն ունի մեծ և փոքր պետությունների դիվանագիտություն հասկացությունը:

Հաջորդ գործոնը երկրի տնտեսական հզորությունն է: Եթե պետությունն ունի ազդեցության գոտիներ, որտեղ նա տնտեսական հովանավորչություն կամ օժանդակություններ է անում, ապա դա նպատակաուղղված է իր շահերին, իր դիվանագիտական կուրսին նպաստելուն: Այսպես, աֆրիկյան երկրներում գերտերությունները մեծ տնտեսական ու քաղաքական ազդեցություն են ձեռք բերում՝ տարբեր նվիրատվություններ կատարելով: Դրանով նրանք ավելի են ապահովում իրենց դիվանագիտության արդյունավետությունը: Շատ կարևոր նախադրյալ է նաև մեծ գիտելիքների և հմտությունների տեր դիվանագետների առկայությունը: Սա ըստ երևույթին, շարժիչ ուժն է մյուս այն նախադրյալների, որոնք անհրաժեշտ են արդյունավետ դիվանագիտության համար: Հայտնի է, որ տաղանդավոր, փայլուն դիվանագետները մեծ ազդեցություն են ունեցել իրենց պետության ապագայի վրա:

Կարևոր է նաև ժողովրդի ու իշխանությունների փոխադարձ վստահություն ու միմյանց աջակցելու պատրաստակամությունը: Իհարկե, սա միանշանակ չէ և շատ դեպքերում այս երկուսի անհամատեղելիությունը կարող է խոչընդոտ չհանդիսանալ, սակայն ժողովրդի աջակցությունն ընդհանուր առմամբ բարձրացնում է երկրի դիվանագիտության արդյունավետությունը:

Էական նախադրյալներից է նաև տեղեկատվության արագ ապահովումը և օպերատիվ քայլերի իրականացումը: Սա հատկապես վերաբերում է մերօրյա իրականությանը, չնայած նախկինում այն նույնպես շատ կարևոր էր: Փորձագետների կողմից ստուգված և ճշգրիտ տեղեկատվության առկայության դեպքում կարելի է գլխիվայր շուռ տալ դիվանագիտության կուրսը: Բացի այդ, կարելի կլինի համապատասխան քայլեր կատարել, որոնք երաշխիք կհանդիսանան անորոշ ելքերի բացառման համար, հնարավորություն տալով նոր ռազմավարությունների մշակման կամ հների ձևափոխման համար:

Հարկ է նշել, որ կանխորոշիչ դեր ունի միջազգային բարենպաստ իրադրությունը: Սա, թերևս, ամենակարևոր ու ամենաընդհանուր նախադրյալն է, քանի որ եթե չկան համապաասխան բարենպաստ պայմաններ, ապա մնացած ապագա քայլերն ըստ ամենայնի դատապարտված կլինեն անհաջողության: Ուստի, այստեղ կարևորվում է իրավիճակի ճիշտ գնահատումը: Անհրաժեշտ է հնարավորինս ճիշտ վերլուծել իրավիճակի նպատակահարմարությունը, այլապես ցանկացած զգացմունքային քայլ կհանգեցնի տվյալ դիվանագիտության ձախողմանը, և ստվեր կգցի այդ պետության հետագա դիվանագիտական հեղինակության վրա` իր բացասական հետևանքներով հանդերձ:

Նարեկ Հ. Գրիգորյան

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԱՅԲՈՒԲԵՆ
1552 reads | 28.03.2014
|
avatar

Մականուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2017 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com