ՉԻՆԱՍՏԱՆԻ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԸՆԴԼԱՅՆՈՒՄԸ
ԳՈՌ ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Պատմական
 գիտությունների թեկնածու
չինագետ,  ԵՐԵՎԱՆ









Չինաստանի խառնվածքը որպես ազգ-պետություն հասկանալը և ընմբռնելը երբեք հեշտ չի եղել լեզվի և մշակույթի հաղթահարման տեսանկյունից: Պաշտոնական Պեկինի միշտ անհանգստացրել են շփումների դժվարությունները աշխարհի ոչ չինական հատվածի հետ: ՉԺՀ ժամանակակից առաջնորդները որդեգրել են մշակույթի և փափուկ ուժի միջոցով Չինաստանի բարի համբավի տարածման մարտավարությունը: Պետք է նշել,որ չինացի վերլուծաբաններն ու քաղաքագետնրը տասնամյակներ շարունակ մեղադրել են արևմտյան ուժերին իրենց աշխարհի աչքերում ագրեսոր և հեգեմանիայի առաջնային թեկնածու ներկայացնելու համար: 

Ի հակառակ արևմտյան տեսլականների, Չինաստանի առաջնորդները վստահ են, որ իրենց մշակույթը և պատմությունը խորապես ուսումնասիրելուց հետո միջազգային հանրությունը գրկաբաց կընդունի: Այս մարտավարության արդյունավետությունը հաստատեց ՉԺՀ նախագահ Սի Ծիփինը 2013թ. կայացած ՉԺՀ մշտական կոնգրեսի 3-րդ նստաշրջանում ունեցած ելույթում՝ կարևորելով «մշակութային դիվանագիտության» /ՄԴ/ կոնցեպտի զարգացումը և ՄԴ որակեց որպես ՉԺՀ արտաքին քաղաքականության 3-րդ բաղադրիչ տնտեսությունից և քաղաքականությունից հետո:

Կարծում եմ՝ ներկայիս Չինաստանում մշակութային գործիքը մտքի և առաջնորդական ջանասիրության համադրությունն է՝ միտված միջազգային համայնքի հետ Չինաստանի կապերի նոր հայեցակարգի մշակմանը: 

«Փափուկ ուժը» և փիլիսոփայությունը Մշակութային դիվանագիտության բաղադրիչ 

ՄԴ –ը զարգացած երկրներում «փափուկ ուժի» կիրարկման միջոց է: Համաձայն արևտյան գիտական մտքի, «փափուկ ուժի» հասկացությունը հեղինակել է ամերիկացի գիտնական Ժոզեֆ Նայը: Համաձայն Նայի թեզիսի՝ «փափուկ ուժը» ռազմավարական բաղադրիչներում դիվանագիտության առկայությունն է: Հատկանշական է, որ «փափուկ ուժի» կոնցեպտի նախահայրը ամենևին Զ. Նայը չէ: «Փափուկ ուժի» հասկացությունը առաջին անգամ օգտագործել է չինացի փիլիսոփա, ռազմագետ Սուն Ցզին իր «Արվեստ պատերազմի մասին» երկում մ.թ.ա 500 ական թվականներին, իսկ 1722թ. երկը առաջին անգամ թարգմանվել է ֆրանսերեն: Նա համոզված էր, որ կարելի է հաղթել առանց կռվելու՝ օգտագործելով փափուկ ուժը: 

Չինացի այլ փիլիսոփաներ Կոնֆուցիուսը և Մենցիուսը ևս իրենց աշխատանքներում անդրադարձել են ռազմական ուժը դիվանագիտությամբ փոխարինելու մտքին՝ դիտարկելով այն ներդաշնակության և խաղաղության հասնելու միակ ճանապարհը: Բացի Կոնֆուցիականությունից, Թաոիզմը և Մոհիզմը քարոզում են «ունիվերսալ սեր» հասկացությունը, որը միակ ուղին է հարցերը համերաշխ ճանապարհով լուծելու համար: Փիլիսոփայական մտքի հսկաներ Ճուան Ծին և Լաո Ցզին իրենց աշխատություններում դեմ են արտահայտվում պատերազմներին և քարոզում մարդասիրություն:
Այսպիսով կարելի է եզրակացնել, որ ՄԴ-յան նորովի մշակված քաղաքականությունը դարերի խորքից եկող ավանդույթ է:

Մշակութային դիվանագիտությունը որպես ակադեմիական կատեգորիա 

Չինաստանի արտաքին աշխարհի հետ շփումը բավական սահմանափակ է եղել մինչև 1980 –ականները: Միջազգային համայնքի կողմից մեկուսացումը, արևմուտքում Չինաստանի որպես գլխավոր թշնամու պիտակավորումը, 1989-ի Թիանանմենի դեպքերից հետո «Չինաստանի կործանման» մասին թեզը ստիպեցին ՉԺՀ ղեկավարությանը լրջորեն զբաղվել Չինաստանի դրական իմիջի ստեղծմամբ: Միջազգային հանրության նոր կերպարով ներկայանալու համար Դեն Սիաոպինը կոչ էր անում բաց լինել աշխարհի առաջ: 

1990-ականների սկզբին միջազգային հանրության դրական կերպարով ներկայանալու խնդիրը ղեկավարությունը հանձնարարեց գիտնականներին և ակադեմիական շրջանակներին: Առաջին անգամ Կենտրոնական կոմիտեի քաղաքական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն Վան Հանինը առաջ քաշեց «փափուկ ուժի» կոնցեպտի արդիականությունը: Նա առաջին գիտնականն էր, ով փաստում էր, որ «փափուկ ուժի» իրականացման միակ միջոցը մշակույթն է: Նրա տեսակետին հետևեցին մի շարք գիտնականներ, որոնք բարձրաձայնում էին ազգային ռազմավարության իրականացման ճանապարհին մշակույթի և լեզվի կարևորության մասին: 

Ժամանակակից չինական գրականությունը լի է «փափուկ ուժին» վերաբերող գաղափարներով և կենտրոնացված մշակութային աղբյուրների օգտագործման վրա: Ակադեմիկոս Ճաո Ռոնը համեմատականներ անցկացնելով արևմտյան և չինական մշակույթների միջև նշում է. «Եթե արևմտյան մշակույթը ձգտում է հեգեմոնիայի, ապա չինականը հիմնված է Կոնֆուցիականության վրա և տարատեսակ միջազգային խնդիրներում ձգտում է դիվանագիտական լուծման»: Մի շարք գիտնականներ պնդում են, որ արևմտյան արժեհամակարգը նյութական է, որը բերում է բախումների և հակասությունների: Իսկ չինական մշակույթում «առաջինը մարդն է» և «ներդաշնակություն մարդու և բնության միջև» սկզբունքները ավելի են արժեքավորում մարդու կյանքը և բնության օրենքները: 

Մեկ այլ արդյունավետ հարթակ է ստեղծվել գրողների, մտավորականների համար: Այս բավական հետաքրքիր ֆորմատում չինացի մտավորականները հանդիպում են այլազգի մտավորականների հետ, ներկայացնում չինական մշակույթը և ավանդույթը: Գրողները ստեղծագործական աշխատանքներում շեշտը դնում են չինական քաղաքակրթության և մշակույթի համաշխարհային պատմության մեջ ունեցած դերի լուսաբանման վրա: Վառ օրինակ կարող է լինել ծովագնաց Ճըն Խըի անցած ուղու վերաբերյալ գրականության ցանկը: Չինացի գրողները մեզ նրան ներկայացնում են որպես աշխարհի առաջին ծովագնացը: Համաձայն նախկին վարչապետ Հուան Ծիուի, Ճըն Խըի ծովագնացությունը մեծապես նպաստել է մշակույթի, տնտեսության զարգաման վրա, ինչպես նաև համաշխարհային պատմության մեջ թողել է մեծագույն ժառանգություն: 

Այսպիսով կարելի է ենթադրել, որ ՉԺՀ ղեկավարությունը ջանքեր չի խնայում ՄԴ գրական և գիտական մասը ավելի հղկելու և կատարելագործելու համար՝ այս համազգային նշանակությանը խնդիրը վստահելով գիտնականներին և մտավորականներին որպես գաղափարի և մշակույթի կրողներ:  

Քաղաքական առաջնորդները՝ մշակութային դիվանագիտության նախահայրեր 

Չինական մշակույթում պահպանվում են ավանդույթները, սակայն ժամանակի ընթացքում տարբեր կառավարիչների կողմից դրանք տարբեր երանգներ են ստանում: Չնայած Մաոյի Կոնֆուցիական մտքի մերժողական դիրքորոշմանը, նա 1965-1975թթ. իրականացրած «Մշակութային հեղափոխոության» հիմքում ընկած էր Կոնֆուցիական միտքն ու գաղափարը: Ծիան Ծեմինի «կառավարել արժանապատվորեն» և Խու Ծինտաոյի «ներդաշնակ հասարակություն» տեսությունները խոսում են այն մասին, որ Կոնֆուցիականությունը մինչև այսօր օգտագործվում է ժամանակակից Չինաստանի կառավարման համակարգում: 

Ժամանակակից առաջնորդները կոչ են անում չխնայել արվեստը, գրականությունը աշխարհին Չինաստանի իրական դեմքը ցույց տալու համար:

Կոնֆուցիուսի ինստիտուտները՝ որպես մշակութային դեսպաններ

Ինչպես նշել էինք, ՄԴ կոնցեպտի զարգացման և տարածման գործին լծվել էին պետական այրեր: Չինական Կոմունիստական կուսակցության պրոպագանդայի հանձնաժողովի նախագահի կողմից էլ առաջադրվել է «Կոնֆուսիուսի ինստիտուտների» ստեղծման գաղափարը: Նրանք գտնում էին, որ Կոնֆուցիականությունը քարոզում է հավասարություն, մարդասիրություն, ներդաշնակություն, կրթություն և նրա անվամբ կենտրոնների ստեղծումը լավագույն բրենդն է ամբողջ աշխարհի էթնիկ չինացիների համախմբելու և աշխարհին Չինաստանի իրական քաղաքակրթական հաջողությունները ցուցադրելու համար: 2004-ի ԿԻ կանոնադրությունը նախատեսում էր միայն լեզվի և մշակույթի դասավանդում: Ժամանակի ընթացքում ԿԻ իրականացնող ծրագրերը ընդլայնվեցին՝ մշակությաին փոխանակումներից մինչև ակադեմիական համագործակցության: 

Այսօր ԿԻ ծրագրերը մեծապես կախված են ընդունող երկրի առաջարկներից: Մեծաքանակ ԿԻ –ներ տեղակայված են Հյուսիսային ամերիկայում, որոնցից շատերը ստանձնել են ակադեմիական կենտրոնի դերակատարում: Օրինակ, Ստանդֆորդի համալսարանում գիտական մակարդակում ուսումնասիրվում են Թան դինաստիայի գրականությունը, որը դարերի ընթացքում մնացել է քիչ ուսումնասիրված: Չիկագոյի և Կոլումբիայի համալսարանները իրենց համարում են գիտա-հետազոտական կենտրոններ: 

Սկսած 2009-ից, բազմաթիվ արևմտյան գիտնականներ և ԶԼՄ-ներ սկսեցին լուրջ քննադատել և դրանց բովանդակությունը՝ որակելով դրանք որպես մշակութային նվաճում և Կոմունիստական կուսակցության պրոպագանդայի գործիք: 

Փորձ է կատարվել մերժել դրանցից մի քանիսը.
1.«Global Times» պարբերականը իր համարներից մեկում ԿԻ անվանել էր անհասկանալի և անընդունելի ծրագիր: Կարծում եմ, որ ԿԻ իրական գործունեությունը և նպատակները հասկանալու համար պետք է խորապես ուսումնասիրել Չինաստանի պատմությունը և մշակույթը: Չինարեն լեզվի ուսուցումը էականորեն տարբերվում է իր մեթոդաբանությամբ և զարգացման տեմպերով՝ պահանջելով հատուկ մոտեցում և յուրահատուկ մատուցում: Հետևաբար ԿԻ բովանդակությունը ավելի քան հասկանալի և ընդունելի է: 

Նույն պարբերականը անդրադարձել էր նրան, որ Հնդկաստանում շատ երկար ժամանակ չեն ցանկացել ունենալ ԿԻ-ներ և լինելով Չինաստանի հարևանը և գործընկեր պետություն, զգում են իրական վտանգը: Կարծում եմ, որ ավելի տրամաբանական մեկնաբանություն է այն, որ Հնդկաստանը՝ լինելով Կոնֆուցիականության ազդեցության գոտում գտնվող մշակույթ, ընդունում է այն որպես կրոն և անընդունելի է համարում կրոնական կենտրոնի գործունեությունը իր երկրում: Այսօր Հնդկաստանում գործող ԿԻ-ներից ամենամեծը Մումբայի համալսարանում է: 

2.«Taipei Times» թայվանական ամսագիրը ԿԻ-ները որակել էր խիստ քաղաքականացված, քանի որ յուրաքանչյուր ԿԻ ընդունող համալսարան պարտավորվում է չքննարկել Թայվանի, Տիբեթի հարցերը, Ֆալունկոն շարժման գործունեությունը և մարդու իրավունքները: Առաջին. Այո, սրանք իսկապես քաղաքական խնդիրներ են և անհասկանալի է ինչու պետք մշակութային կենտրոնը անդրադառնա քաղաքական հարցերի քննարկմանը: 

Պետք չէ մոռանալ, որ այն կրում է մեծ փիլիսոփա, ուսուցիչ Կոնֆուցիուսի անունը: Երկրորդ. Թայվանը և Տիբեթը պատմականորեն հանդիսանում են Չինաստանի անբաժանելի մասը և ՉԺՀ ղեկավարություն այս խնդիրը իր համար լուծված է համարում: Ֆալունկոնը կրոնական ընդդիմադիր շարժում է, իսկ մշակույթն աշխարհի բոլոր չինացիների համար մեկն է: Մարդու իրավունքների քննադատումը Չինաստանը համարում է միջամտություն իր ներքին գործերին և ամենտարի հրապարակում է մարդու իրավունքների զեկույց,որը հասանելի է ամբողջ աշխարհին: 

«Մշակութային դիվանագիտություն» շարժումը այսօր հասել է մեծ արդյունքների և առանց դրա հնարավոր չէ պատկերացնել ՉԺՀ պաշտոնական դիվանագիտությունը: Մշակութային դիվանագիտությունը աշխարհում խաղաղության և կայունության պահպանման կարևոր միջոց է:
ԴԻՎԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐՎԵՍՏԸ
2658 reads | 10.03.2014
|
avatar

Մականուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2017 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com