ԱՇԽԱՐՀԱԿԱՐԳԻ ՉԻՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԱՅԱՑՔԱՅԻՆ ՊԱՏԿԵՐԱՑՄԱՆ ՀԱՐՑԻ ՇՈՒՐՋ ԱՄԵՐԻԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՉՈՒՆԻ ԹԵԼԱԴՐԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ, ՈՐ ՄԱՐԴԱՍԻՐԱԿԱՆ ԽՈՒՄԲ ՉՈՒՂԱՐԿԻ ՍԻՐԻԱ ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ (ԼՂՀ) ՏԱՐԱԾՔԱՅԻՆ ԱՄԲՈՂՋԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՃԱՆԱՉՄԱՆ ԱՌԿԱ ԱՆԿԱՍԵԼԻ ՀԻՄՔԵՐԸ ՎՃՌԱԿԱՆ ՓԱՇԻՆՅԱՆ. ՀԱՐՅՈՒՐԱՄՅԱԿՆԵՐ ԱՆՑ ՀԱՅ ԶԻՆՈՒԺԻ ԴՐՈՇԱԿԸ՝ ՍԻՐԻԱՅՈՒՄ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԱՅՑԻՑ ԱՌԱՋ ԽՈՐՀՐԴԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ԻՐԱՆ Է ՀՐԱՎԻՐՎԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԻ ՆԱԽԱԳԱՀԸ ՓԱՇԻՆՅԱՆԻ՝ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ԳԱԼՈՒՑ ՀԵՏՈ ԱՇԽՈՒԺԱՑԵԼ Է ՀԱՆԴԻՊՈՒՄՆԵՐԻ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԸ, ԿՈՆՏԱԿՏ ԿԱ․ ԱՐՄԱՆ ՆԱՎԱՍԱՐԴՅԱՆԸ՝ ՓԱՇԻՆՅԱՆ-ԱԼԻԵՎ ՀԱՆԴԻՊՄԱՆ ՄԱՍԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԵՎՐՈՊԱՅԻ ՊԵՐՃԱՆՔԻ ԵՎ ԹՇՎԱՌՈՒԹՅԱՆ ԱՐԱՆՔՈՒՄ ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ ԳԱԱ-ՈՒՄ՝ ՆՎԻՐՎԱԾ ՀՐԱՆՏ ԴԻՆՔԻ ՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ 12-ՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑԻՆ ԻՆՉՈ՞Ւ ԵՆ ԵՐԿՈՒ ՄԱՅՐՑԱՄԱՔ ԴՈՒՐՍ ՄՆԱՑԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ VII. ԲԱՆԱԿՑԱՅԻՆ ԱՐՎԵՍՏ. ԵՐԲ ԴԻՄԱՑԻՆԴ ՔԵԶՆԻՑ ԹՈՒՅԼ Է ԿԱՄ ՈՒԺԵՂ

ԱՐԱԲԻՑ ԷԼ ԱՐԱԲ. ՍԵՐԳԵՅ ԲԱԽՇԻԻ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
ԱՐՄԱՆ ՆԱՎԱՍԱՐԴՅԱՆ
Արտակարգ և լիազոր դեսպան






ՍԿԻԶԲԸ՝ 
ԱՆԳԵՐԱԶԱՆՑԵԼԻ ԹԱՐԳՄԱՆԻՉԸ ԵՎ «ԱՆՀՆԱԶԱՆԴ» ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԸ. ՍԵՐԳԵՅ ԲԱԽՇԻԻ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Սերգեյ Առաքելյանի արաբերենի իմացության շուրջ պարզապես առասպելներ էին պտտվում: 70-ական թվականներին Խորհրդային արտգործնախարարության համակարգում չեմ հանդիպել որևէ արաբագետի, իսկ նրանցից շատերին էի ճանաչում, որ հիացմունքով չարտահայտվեին Առաքելյանի լեզվական իմացության մասին: Առանձնապես կարևորվել է նրա սինխրոն թարգմանությունների մակարդակը, որը, շատերի կարծիքով, հավասարը չուներ:

Ըստ մասնագետների կարծիքի, արաբերենին ազատ կարող է տիրապետել կամ ծնունդով արաբը կամ էլ մանկությունից արաբների մեջ մեծացած մարդը: Զանգեզուրում ծնված Սերգեյն այդ վարկածի կենդանի ժխտումն էր, լեզվաբանական յուրօրինակ առեղծված: Արաբերենի թարգմանիչը, եթե տիրապետում է միայն գրական լեզվին և ծանոթ չէ տեղական բարբառներին, չի կարող թարգմանել: Ինչ ասել օտարազգի թարգմանիչների մասին, երբ տարբեր երկրների կամ տարածաշրջանների արաբներն անգամ չեն հասկանում մեկմեկու: Սերգեյին այդ վտանգը չի սպառնացել: Մնում էր զարմանալ, թե երբ և ինչպես է հասցրել այդ ամենը յուրացնել:

Արաբներն ասում էին, որ նա արաբից ավելի արաբ է:

Թարգմանությունը, մասնավորապես սինխրոն թարգմանությունը, բարդ գործ է և բացի կոնկրետ երկու լեզվի փայլուն իմացությունից, պահանջում է մտավոր, բարոյական և ֆիզիկական ունակություններ, նյարդերի մեծ լարում: (Ինքս աշխատել եմ թարգմանիչ և գիտեմ, թե դա ինչ է): Պատահական չէ, որ սինխրոնիստներն աշխատում են մինչև 30-35 տարեկան: Պրոֆեսիոնալ թարգմանիչը պետք է ունենա ամուր նյարդային համակարգ, ինքնատիրապետման և ուշադրության կենտրոնացման հատկություն, արագ կողմնորոշվելու և ոչ մի դեպքում խուճապի չմատնվելու ունակություն: Թարգմանությունը մի կողմից ոգեշնչություն է, մյուս կողմից` նյարդերի հսկայական լարում: Թարգմանչի աշխատանքը ընդհանրապես, իսկ արտգործնախարարության համակարգում` մասնավորապես դժվար, պատասխանատու, բայց ոչ միշտ շնորհակալ գործ է: Որոշ քաղաքական գործիչներ, մասնավորապես, նրանք ովքեր չեն տիրապետում օտար լեզուների, թարգմանչին նայում են վերևից, քամարհամքով, որպես սպասարկող անձնակազմի ներկայացուցչի:

Տանջալից է եղել, օրինակ, Ստալինի և Խրուշչովի թարգմանիչների աշխատանքը, առաջինի հետ` ֆիզիկական վախի, երկրորդի` ոչ կանոնակարգված լեզվի պատճառով: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին դը Գոլի և Ստալինի մոսկովյան հանդիպման ժամանակ զրույցի թեման վերաբերել է ռազմական գործողություններին և կրել խիստ գաղտնի բնույթ: Թարգմանել է երիտասարդ դիվանագետ Ալեքսեյ Պավլովը: Վերջում դը Գոլը ընդգծել է, որ խիստ կարևոր է, որպեսզի զրույցի թեման մնա Ստալինի և իր մեջ: Պավլովը թարգմանել է գեներալի ասածը, ապա սարսափով` Ստալինի պատասխանը.
-Մենք առանց այդ էլ երկուսս ենք:
Իմաստուն դը Գոլը շնորհակալություն է հայտնել գաղտնապահության հավաստիացման համար և նկատել, որ Պավլովը մեծապես նպաստել է կարծիքների փոխանակմանը և ավելացրել, որ ուրախ կլինի հետագա հանդիպումների ընթացքում ևս օգտվել հենց այդ թարգմանչի ծառայություններից: Դը Գոլի նախազգուշական ցանկությունը ամենևին էլ ավելորդ չի եղել և բացառված չէ, որ փրկել է ապագա անվանի դիվանագետի կյանքը:

Պրո‎ֆեսիոնալ թարգմանիչը լավ գիտե, որ ինքը պարտավոր է հնարավորինս մոտ մնալ թարգմանվող տեքստին, տալ դրա «կրկինօրինակումը», չպակասեցնել և չավելացնել ոչինչ, մնալ աննկատ և չդառնալ զրույցի մասնակից: Թարգմանիչը պետք է լինի խոսողի ճշգրիտ արձագանքը: Երկկողմ հաղորդակցության ժամանակ, փորձված թարգմանիչը դառնալով միջնորդ, ստեղծում է այնպիսի մթնոլորտ, որ նրա ծառայությունից օգտվողները մոռանում են նրա ներկայությունը և մոռանում են, որ խոսում են տարբեր լեզուներով: Սակայն գոյություն ունի նաև հակառակ պատկերը, երբ թարգմանիչը պրոֆեսիոնալ չլինելու կամ անփորձ լինելու հետևանքով մոռանում է իր պարտականությունների շրջանակները, դառնում է զրույցի մասնակից, անգամ կարծիք է հայտնում, անում մեկնաբանություններ

Հայաստանի և Սիրիայի միջև հյուպատոսական համագործակցության պայմանագրի ստորագրման կապակացությամբ Դամասկոսում հանդիպեցի Սիրիայի արտգործնախարար Ֆարուկ Շարաայի հետ: Թարգմանում էր ԱԳՆ-ի 1-ին քարտուղար Պողոս Սարաջյանը, ում համար արաբերենը գրեթե մայրենի լեզու էր: Արաբերենին չեմ տիրապետում: Սակայն զգացի, որ թարգմանիչը շեղվում է նյութից: Խնդրեցի նրան «չստեղծագործել» և զերծ մնալ մեկնաբանություններից: Հետո տեղեկացա, որ Սարաջյանն իրոք ունի այդ «թուլությունը»: Նույնը նկատեցի թուրքերենի թարգմանիչ Մուրադ Բոջոլյանի մոտ, Ստամբուլ կատարած այցելության ժամանակ: Բանը նրանում է, որ նրանք երկուսն էլ, լինելով հասուն տարիքում Հայաստան ներգաղթածներ և այդ երկրների լեզուների ու մշակույթի անմիջական կրողներ, թարգմանելու ընթացքում ենթագիտակցաբար չեն կարողանում ձերբազատվել իրենց գիտելիքները և իմացությունը ցուցադրելու գայթակղությունից: Նրանք փայլուն տիրապետում էին արաբերենին և թուրքերենին, բայց պրոֆեսիոնալներ չէին: Իմանալ լեզուն, դեռ չի նշանակում կարողանալ լավ թարգմանել:

Հեղինակի անձնական արխիվից

Արդեն ասվեց, որ թարգմանիչը պատավոր է ճշգրտությամբ փոխանցել հնչած խոսքը: Սա օրենք է: Սակայն դիվանագիտական պրակտիկայում այն, ինչպես և ամեն օրենք, երբեմն խախտվում է, երբ թարգմանիչը գիտակցաբար շեղվում է իրեն ներկայացված տեքստից.

ԽՍՀՄ-ի տեխնիկական օգնությամբ Ալժիրում կառուցված Էլ Հաջարի մետալուրգիական գործարանի բացման կապակցությամբ Մոսկվայից ժամանեց պաշտոնական պատվիրակություն` Տնտեսական համագործակցության պետական կոմիտեի (ԳԿԷՍ) նախագահ Սկաչկովի գլխավորությամբ: Բացի այն, որ նրա տարիքը բավական առաջացած էր, ինքն էլ` վատառողջ, ինթնաթիռից իջնելուց հետո` մինչև մեկնելը, ինչպես ռուսներն են ասում` «չէր չորանում», խմում էր: Պաշտոնական արարողության ժամանակ, չնայած իր առջև դրված տեքստին, նա սկսեց այսպես.

-Սիրելի’ թուրք բարեկամներ:
Թարգմանում էր երիտասարդ դիվանագետ Յուրի Ֆեդոտովը, ով տարիներ անց դարձավ Ռուսասաստանի ներկայացուցչի տեղակալը ՄԱԿ-ում, այնուհետև արտգործնախարարի տեղակալը, հետո Ռուսաստանի դեսպանը Լոնդոնում:
-Սիրելի ալժիրցի բարեկամներ,- թարգմանում է Ֆեդոտովը:
Արարողությանը ներկա գտնվող ալժիրցիներից շատերը, ովքեր խորհրդային բուհերի շրջանավարտներ էին, սկսում են ծիծաղել:
Սկաչկովն առանց հասկանալու, թե ինչ է կատարվում, շարունակում է.
-Սիրելի’ թուրք բարեկամներ, Խորհրդային Միությունն օգնեց ձեզ կառուցելու Իսկենդերունի մետալուրգիական գործարանը:
-Սիրելի’ ալժիրցի բարեկամներ, Խորհրդային Միությունը օգնեց ձեզ կառուցելու Էլ Հաջարի մետալուրգիական գործարանը,- թարգմանում է Ֆեդոտովը:
Ծիծաղը սաստկանում է:
Սկաչկովի կողքին կանգնած դեսպան Վասիլի Ռիկովը արմունկով հրում է նրան:
-Լսիր, դու Ալժիրում ես:
-Oй, батюшки, оказывается они не турки!-բացականչում է բանախոսը:
Սկաչկովի «ռեկորդը», եթե լսածս ապատեղեկատվություն չէ, ավելի ուշ կրկնել է Բրեժնևը Բաքվում:
Հեղինակի անձնական արխիվից

Ուրեմն թարգմանությունը դոգմա չէ, սակայն ունի իր կանոնները: Առաքելյանը, նույնպես, մեկ անգամ խախտեց դրանք և քիչ մնաց, որ թանկ վճարեր դրա համար…

ՇԱՐՈՒՆԱԿԵԼԻ...
ԱՆՎԱՆԻ ԳՈՐԾԻՉՆԵՐ
1425 reads | 22.03.2013
|
avatar

Մուտքանուն:
Գաղտնաբառ:
Copyright © 2019 Diplomat.am tel.: +37491206460, +37499409028 e-mail: diplomat.am@hotmail.com